Source files of fsfe.org, pdfreaders.org, freeyourandroid.org, ilovefs.org, drm.info, and test.fsfe.org. Contribute: https://fsfe.org/contribute/web/ https://fsfe.org
You can not select more than 25 topics Topics must start with a letter or number, can include dashes ('-') and can be up to 35 characters long.

ps.nl.xhtml 40KB

123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372373374375376377378379380381382383384385386387388389390391392393394395396397398399400401402403404405406407408409410411412413414415416417418419420421422423424425426427428429430431432433434435436437438439440441442443444445446447448449450451452453454455456457458459460461462463464465466467468469470471472473474475476477478479480481482483484485486487488489490491492493494495496497498499500501502503504505506507508509510511512513514515516517518519520521522523524525526527528529530531532533534535536537538539540541542543544545546547548549550551552553554555556557558559560561562563564565566567568569570571572573574575576577578579580581582583584585586587588589590591592593594595596597598599600601602603604605606607608609610611612613614615616617618619620621622623624625626627628629630631632633634635636637638639640641642643644645646647648649650651652653654655656657658659660661662663664665666667668669670671672673674675676677678679680681682683684685686687688689690691692693694695696697698699700701702703704705706707708709710711712713714715716717718719720721722723724725726727728729730731732733734735736737738739740741742743744745746747748749750751752753754755756757758759760761762763764765766767768769770771772773774775776777778779780781782783784785786787788789790791792793794795796797798799800801802803804805806807808809810811812813814815816817818819820821822823824825826827828829830831832833834835836837838839840841842843844845846847848849850851852853854855856857858859860861862863864865866867868869870871872873874875876877878879880881882883884885886
  1. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
  2. <html>
  3. <head>
  4. <title>
  5. FSFE - Een evenwichtsonderzoek - Standaardisatie en patenten -
  6. door Georg Greve
  7. </title>
  8. </head>
  9. <body>
  10. <p align="right">
  11. [ <a href="ps.en.pdf">PDF versie (94k) (originele Engelse
  12. versie)</a> ]
  13. </p>
  14. <h1>Een evenwichtsonderzoek:<br />Standardisatie en patenten</h1>
  15. <p class="indent"><em>
  16. Deze studie analyseert de wisselwerking tussen patenten en
  17. standaarden. Op het einde van de tekst vindt u enkele concrete
  18. oplossingen voor de prangende problemen. Ik ben er van uitgegaan
  19. dat de tekst ook bestemd is voor personen zonder
  20. voorkennis. Personen die met deze materie vertrouwd zijn kunnen
  21. zonder problemen het gedeelte met achtergrondinformatie overslaan.
  22. </em></p>
  23. <p align="right"><em>
  24. -- <b><a href="/about/greve/">Georg C. F. Greve</a></b>
  25. <br />voorzitter FSFE
  26. <br />2 december 2008
  27. </em></p>
  28. <h2>Inleiding</h2>
  29. <p>
  30. Over softwarepatenten zijn al heel controversiële debatten
  31. gevoerd. De scheidingslijn lag meestal tussen enerzijds de grote
  32. bedrijven met hun enorme patentportfolio's en betrokken in
  33. cross-licensing overeenkomsten en anderzijds diegenen die het
  34. zonder deze zaken moeten stellen, ondernemers, kleine en
  35. middelgrote bedrijven en de gebruikers van de software, gaande
  36. van studenten die GNU/Linux gebruiken tot institutionele
  37. gebruikers in overheden.
  38. </p>
  39. <p>
  40. Dit debat is wat afgekoeld na de verwerping van de
  41. softwarepatentenrichtlijn in 2005. Maar andere discussies vulden
  42. vlug de leemte. Bijvoorbeeld de discussies over standaardisatie.
  43. Open Standaarden was al jaren een graag gebruikte term maar
  44. er werd nooit tevoren zo intensief over gediscussieerd.
  45. </p>
  46. <p>
  47. Op woensdag 19 november 2008 kwamen beide debatten samen in
  48. Brussel tijdens de workshop
  49. "<a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr_en.htm">IPR
  50. in ICT standardisation</a>". De titel "Patents in ICT
  51. standardisation" zou een betere weerspiegeling van het debat
  52. geweest zijn. De discussies gingen bijna exclusief over de
  53. wisselwerking tussen patenten en ICT-standaardisatie.
  54. </p>
  55. <p>
  56. Patenten en standaarden hebben fundamenteel tegengestelde
  57. belangen, heel veel mensen eisen dan ook een evenwicht tussen
  58. patenten en standaarden. In dit artikel geef ik mijn visie op de
  59. workshop en leg ik uit waarom standaarden voorrang moeten
  60. krijgen op patenten, tenminste in het domein van software.
  61. </p>
  62. <h2>Achtergrondinformatie: Patenten &amp; Standaarden 101</h2>
  63. <p>
  64. Het patentsysteem is geen moderne uitvinding. Het vindt zijn
  65. oorsprong in de koninklijke "litterae patentes" die aan bepaalde
  66. personen exclusieve rechten toekenden. Democratische overheden
  67. namen stilaan de rol van de monarchen over en ook de wetgeving
  68. rond patenten evolueerde. Maar de fundamentele eigenschappen van
  69. patenten zijn nooit veranderd.
  70. </p>
  71. <p>
  72. Eenvoudig gesteld: een patent is een monopolie dat voor een
  73. beperkte tijd wordt toegekend door een overheid in naam van haar
  74. burgers.
  75. </p>
  76. <p>
  77. De term monopolie heeft een negatieve bijklank en
  78. terecht. Monopolies zijn een rem op de innovatie en doen de
  79. prijzen stijgen door een gebrek aan concurrentie. Tengevolge
  80. hiervan worden monopolies meestal bekeken als iets schadelijks
  81. voor de economie en de samenleving. Het is niet illegaal om een
  82. monopolie te hebben, maar de samenleving heeft er alle baat bij
  83. om het machtsmisbruik dat in elk monopolie schuilt in te
  84. perken. Meestal probeert men dit te bereiken door middel van een
  85. antitrustwetgeving.
  86. </p>
  87. <p>
  88. Samen met het monopolierecht brengen patenten natuurlijk ook
  89. alle neveneffecten van een monopolie. Een regering kent ze toe
  90. omdat men vreest dat men geen nieuwe ontdekkingen meer zal
  91. publiceren als ze niet beschermd worden door een patent, iets
  92. wat men nog erger vindt dan het toekennen van een
  93. patentmonopolie.
  94. </p>
  95. <p>
  96. De oorspronkelijke patentovereenkomsten waren gebaseerd op een
  97. systeem van onthulling. Anderen konden zo iets bijleren en verder
  98. bouwen op nieuwe ideeën. Het gebrek aan betekenisvolle
  99. onthullingen of andere stimulansen voor publieke kennis zorgen
  100. ervoor dat patenten vandaag worden toegekend zonder dat ze
  101. positieve impulsen geven aan de samenleving.
  102. </p>
  103. <p>
  104. Net zoals patenten zijn standaarden nauw gerelateerd aan
  105. onthulling. Het woord standaard blijkt zijn oorsprong te vinden
  106. in de heraldiek. Het verwees er naar een symbool dat gebruikt
  107. werd om een verzamelpunt in een veldslag aan te duiden.
  108. </p>
  109. <p>
  110. Ook in zijn moderne betekenis behoudt het woord de betekenis van
  111. publiek zichtbaar referentiepunt, weliswaar gebruikt in een heel
  112. andere context. In
  113. de <a href="http://www.merriam-webster.com/dictionary/standard">
  114. Merriam-Webster On-line dictionary</a> vindt u onder andere de
  115. volgende verklaringen voor standaard: "iets dat wordt vastgelegd
  116. door een autoriteit, op maat gemaakt of in algemene consensus
  117. als model of voorbeeld." en "een structuur die kan dienen als
  118. basis of als ondersteuning".
  119. </p>
  120. <p>
  121. Voor de informatie- en communicatietechnologieën is het begrip
  122. standaard een combinatie van deze twee omschrijvingen. Volgens
  123. het <a href="http://www.bsi-global.com/en/Standards-and-Publications/About-standards/What-is-a-standard/">British
  124. Standards Institution</a> (BSI), is een standaard "<em>een
  125. overeengekomen, herhaalbare methode om dingen te doen. Het is
  126. een gepubliceerd document met technische bepalingen en andere
  127. duidelijke criteria, zo ontwikkeld dat het consistent als regel,
  128. richtlijn of definitie gebruikt kan worden. [...] Elke standaard
  129. is een collectief werk. Commissies van producenten, gebruikers,
  130. onderzoekscentra, departementen van de overheid en consumenten
  131. trachten een standaard te ontwikkelen die tegemoetkomt aan de
  132. noden van de samenleving en de technologie. [...]</em>"
  133. </p>
  134. <p>
  135. De bedoeling van dit alles is het creëren van een basisplatform,
  136. waar interoperabiliteit en concurrentie vanzelfsprekend aanwezig
  137. zijn. Dit geldt in het bijzonder voor de ICT-wereld met zijn
  138. sterke netwerkeffecten. Als alle spelers in de ICT-markt zich
  139. aan dezelfde standaarden houden en enige moeite doen om de
  140. interoperabiliteit te garanderen, dan kunnen alle klanten vrij
  141. kiezen tussen de verschillende producten en diensten. Men zou
  142. dan ook zonder enig probleem informatie met anderen kunnen
  143. delen.
  144. </p>
  145. <p>
  146. Het ontbreken of het mislukken van standaardisatie leidt ten
  147. gevolge van de netwerkeffecten daarentegen bijna altijd tot
  148. monopolisering. Gebruikers die voor een bepaald product of een
  149. bepaalde dienst kiezen, kunnen alleen maar samenwerken met
  150. personen die van hetzelfde product of dezelfde dienst gebruik
  151. maken. Na verloop van tijd zal één bepaalde oplossing zo'n
  152. numeriek overwicht hebben dat de anderen nog slechts één keuze
  153. rest: mee aansluiten bij de meerderheid of niet langer kunnen
  154. communiceren met de grote meerderheid. Zo'n zaken worden
  155. bijvoorbeeld bewerkstelligd door bepaalde software te bundelen
  156. met reeds dominante hardwareplatformen.
  157. </p>
  158. <p>
  159. Standaarden zijn in hoofdzaak instrumenten die concurrentie
  160. mogelijk moeten maken ten voordele van de gemeenschap. Het doel
  161. van standaardisatie is intrinsiek anti-monopolistisch.
  162. </p>
  163. <p>
  164. Standaarden zijn ook pro-innovatief. Aangezien elke afwijking
  165. van een standaard niet langer compatibel is, lijken
  166. standaardisatie en innovatie elkaar tegen te werken. In zekere
  167. zin is dit natuurlijk zo. Maar als de veranderingen gebeuren in
  168. onderling overleg tussen de verschillende implementaties, zal er
  169. steeds voor alle gebruikers een geüpdatete versie beschikbaar
  170. zijn. Ten tweede kan men ook innoveren bovenop de standaard, men
  171. gebruikt de bestaande standaard als basis voor innovatie in
  172. plaats van de standaard zelf te innoveren.
  173. </p>
  174. <p>
  175. Door het globale, op consensus gebaseerde karakter van de eerste
  176. oplossing, is het een relatief trage methode. Een ander probleem
  177. hiervan is de relatief hoge drempel om toegang te krijgen tot
  178. het standaardisatieproces. Dit heeft als gevolg dat grote
  179. ondernemingen oververtegenwoordigd zijn in deze commissies ten
  180. nadele van de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's).
  181. </p>
  182. <p>
  183. De tweede methode is voor iedereen toegankelijk, private
  184. personen, KMO's en grote softwarefirma's. De enige beperkingen
  185. zijn de snelheid en de mogelijkheden van het team dat werk maakt
  186. van de innovatie. Als slechts één speler de innovatie
  187. implementeert, krijgt deze tijdelijk een monopoliepositie. Maar
  188. eens volgroeid wordt zo'n innovatie vaak geformaliseerd in een
  189. nieuwe versie van de standaard, die dan vaak weer een basis
  190. vormt voor nieuwe ontwikkelingen.
  191. </p>
  192. <p>
  193. Terwijl de eerste methode slechts geschikt lijkt voor trage,
  194. kleine verbeteringen aan de standaard, geeft de tweede methode
  195. aan een grote economische meerderheid volwaardige kansen om
  196. vernieuwende ideeën te implementeren. Deze methode dient dus
  197. beschermd te worden in het algemeen belang van de samenleving.
  198. </p>
  199. <h2>Conflict: Fundamenteel tegengestelde instrumenten</h2>
  200. <p>
  201. De fundamenteel verschillende doelen van patenten en standaarden
  202. waren vaak een thema tijdens het debat. Dhr. Karsten Meinhold,
  203. voorzitter van de ETSI IPR Special
  204. Committee <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/21meinhold_en.pdf">vatte
  205. het als volgt samen</a>: "<em>IPR's (intellectuele eigendomsrechten)
  206. en standaarden dienen verschillende doelen: IPR's zijn bedoeld
  207. voor privaat exclusief gebruik, standaarden werden ontwikkeld
  208. voor openbaar, collectief gebruik.</em>".
  209. </p>
  210. <p>
  211. Zowel patenten als standaarden vinden hun bestaansrecht in het
  212. openbaar nut dat ze creëren. Maar toch, als je voor het ene
  213. kiest ontneem je de functie van het andere. Standaarden zijn een
  214. dam tegen monopolies, patenten creëren monopolies. Tomoko
  215. Miyamoto, senior raadgever voor de afdeling Patentwetgeving van
  216. de World Intellectual Property Organization (WIPO) zei er
  217. in <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/14miyamoto_en.pdf">haar
  218. presentatie</a> hetvolgende over: "Patent Thickets (een bewust
  219. onduidelijk gehouden kluwen van patenten) en Patent hold-ups
  220. (het gebruiken van voorheen niet bekendgemaakte patenten tegen
  221. de personen die een implementatie maken van een standaard, nadat
  222. de standaard werd goedgekeurd) kunnen het gevolg zijn van
  223. bepaalde vormen van het legitiem, exclusieve exploitatierecht
  224. dat men krijgt door patenten".
  225. </p>
  226. <p>
  227. Met andere woorden: Het toekennen van exclusieve rechten is een
  228. doel van het patentsysteem, het rechtmatig uitoefenen van deze
  229. rechten heeft als gevolg dat systemen zoals Patent Thickets en
  230. Patent Hold-ups ontstaan. Het gebruik van patenten in
  231. standaarden toestaan is dus een bewuste maatregel om bepaalde
  232. partijen de kans te geven een monopolie over een standaard te
  233. verwerven en het recht op implementaties van de standaard door
  234. derden af te blokken
  235. </p>
  236. <h2>Ex-Ante Disclosure</h2>
  237. <p>
  238. Betrokkenen bij standaardisatieprojecten hebben de afgelopen
  239. jaren al verschillende pogingen ondernomen om deze praktijken te
  240. temperen. Een van deze mechanismen wordt "Ex-Ante Disclosure"
  241. genoemd. Dit principe zorgt ervoor dat de partijen die onderhandelen
  242. over een standaard al tijdens de onderhandelingen eventuele
  243. licentievoorwaarden bekend maken. Als deze voorwaarden niet
  244. aanvaardbaar zijn voor de andere partijen aan tafel, wordt de
  245. technologie die onder die licentievoorwaarden valt niet opgenomen
  246. in de standaard.
  247. </p>
  248. <p>
  249. Wat aanvaardbare voorwaarden juist zijn, is natuurlijk heel
  250. subjectief. Voor grote bedrijven met grote patentportfolio's en
  251. bestaande cross-licensing overeenkomsten met de eigenaar van het
  252. relevante patent is een patent meer of minder in de overeenkomst
  253. een verwaarloosbaar probleem. Voor een KMO, met in het beste
  254. geval een kleine patentportfolio, ligt de situatie natuurlijk
  255. helemaal anders, vanuit hun perspectief zijn het vaak
  256. buitensporige voorwaarden.
  257. </p>
  258. <p>
  259. Aangezien KMO's sterk ondervertegenwoordigd zijn in de
  260. standaardisatieprocedures zal het "Ex-Ante Disclosure" systeem
  261. vooral bevredigende resultaten geven voor de grote bedrijven met
  262. grote patentportfolio's die concurreren in dezelfde markt. De
  263. economische meerderheid heeft in het algemeen weinig inspraak in
  264. de aanvaardbaarheid van de voorwaarden.
  265. </p>
  266. <p>
  267. Een ander probleem is de afdwingbaarheid van het ex-ante
  268. disclosure systeem. Suzanne Michel, Assistant Director Office of
  269. Policy and Coordination van de V.S. Federal Trade Commission
  270. (FTC), gaf het volgende voorbeeld
  271. in <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/12michel_en.pdf">haar
  272. presentatie</a>. De FTC ontdekte dat <a href="http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rambus&amp;oldid=251605519">Rambus
  273. Incorporated</a> lid geworden was van
  274. de <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/JEDEC">Joint Electron
  275. Device Engineering Council (JEDEC)</a> en had deelgenomen aan de
  276. standaardisatievergaderingen om haar gepatenteerde toepassingen
  277. zo aan te passen dat ze betrekking zouden hebben op
  278. technologieën waarover gediscussieerd werd voor integratie in
  279. toekomstige standaarden. Volgens de FTC was dit puur bedrog, een
  280. schending van het JEDEC's "disclosure" beleid en verkreeg Rambus
  281. op een illegale manier een monopolie.
  282. </p>
  283. <p>
  284. Het <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Court_of_Appeals_for_the_District_of_Columbia_Circuit">D.C. Circuit
  285. Court</a> ging niet akkoord met de conclusies van de FTC in haar
  286. beslissing van april 2008. Volgens Mvr. Michel oordeelde de
  287. rechter dat het proberen te vermijden van zogenaamde
  288. "<a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Reasonable_and_Non_Discriminatory_Licensing">Redelijke
  289. en niet discriminerende</a>" (RAND) licenties geen misdrijf
  290. is. De rechtbank achtte het ook helemaal niet bewezen de JEDEC
  291. die technologieën vermeden zou hebben als ze geweten hadden dat
  292. Rambus van plan was haar volledige juridische rechten voor die
  293. patenten te gebruiken. Ook tegenover het niet-afdwingbaar maken
  294. van patenten door middel van een vaag "disclosure" beleid sprak
  295. de rechtbank zich negatief uit.
  296. </p>
  297. <p>
  298. Zowel patenten als standaarden halen hun bestaansrecht uit de
  299. publieke voordelen die ze creëren. De patenten die Rambus
  300. verkreeg voor de standaarden die klaar waren om gepubliceerd te
  301. worden, hebben geen enkele nieuwe technologie beschreven. Ook
  302. het monopolierecht dat Rambus verkreeg staat haaks op het
  303. publiek belang. Als men een volledige analyse zou maken van deze
  304. situatie, zal het publiek belang meer dan waarschijnlijk niet
  305. als winnaar uit de bus komen.
  306. </p>
  307. <p>
  308. Blijkbaar was de analyse van de FTC correct, maar ook de
  309. rechtbank had gelijk, aangezien het instellen van in de tijd
  310. beperkte monopolies het eigenlijke doel is van de
  311. patentwetgeving. Het is niet de taak van rechtbanken om wetten
  312. ongedaan te maken. En de meeste wetgevers hebben blijkbaar nog
  313. niet stil gestaan bij het conflict tussen patenten en
  314. standaarden ten aanzien van het openbaar belang.
  315. </p>
  316. <p>
  317. JEDEC heeft ondertussen haar beleid aangepast wat
  318. soortgelijke praktijken in de toekomst zou moeten vermijden. Als
  319. we zien welk belang patentwetgeving van de meeste rechtbanken krijgt
  320. tegenover standaardisatie zullen alleen toekomstige rechtszaken
  321. kunnen aantonen of deze zaak nu een oplossing kreeg die wel
  322. standhoudt bij formeel een juridisch onderzoek.
  323. </p>
  324. <h2>(F)RAND</h2>
  325. <p>
  326. Het voorgaande geldt voor standaardisatieorganisaties die een
  327. ex-ante disclosure beleid hebben, wat voor de meeste
  328. organisaties echter niet het geval is. Zij rekenen op een
  329. vrijwillige bekendmaking de garantie dat patenthouders die bij
  330. het proces betrokken zijn zullen akkoord gaan met zogenaamde
  331. RAND of FRAND
  332. ("<a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Fair,_Reasonable_and_Non_Discriminatory_Licensing">Eerlijke,
  333. redelijke, niet discriminerende</a>") voorwaarden.
  334. </p>
  335. <p>
  336. Een veel gehoorde kritiek op de (F)RAND voorwaarden zijn het
  337. gebrek aan een goede definitie van wat eerlijk is voor
  338. wie. Tijdens het Internet Governance Forum in Athene (2006)
  339. heeft Susy Struble van Sun Microsystems er
  340. reeds <a href="http://www.youtube.com/watch?v=CNUdqEqjbOQ">op
  341. gewezen</a> dat wat redelijk is voor een bepaalde partij,
  342. misschien helemaal niet redelijk is voor een andere partij.
  343. </p>
  344. <p>
  345. Er durft nogal wat variatie zitten op de manier waarop rechten
  346. ontleend aan een licentie worden uitgeoefend. Dit hangt van
  347. verschillende factoren af. De belangen van het bedrijf in de
  348. respectievelijke markt en de gretigheid waarmee het bedrijf de
  349. inkomsten uit haar patenten najaagt zijn twee voorbeelden.
  350. </p>
  351. <p>
  352. Daar komt nog bij dat patenten gekocht of verkregen kunnen worden
  353. door herstructureringen of overnames. Een nieuwe patenthouder,
  354. die niet deel nam aan het standaardisatieproces en zich nooit
  355. eerder toelegde op RAND voorwaarden, kan heel andere zaken
  356. redelijk vinden.
  357. </p>
  358. <p>
  359. RAND-voorwaarden zijn meestal een vage belofte om licenties op
  360. eenvoudig verzoek te verstrekken. Zo'n belofte is niet
  361. eeuwigdurend en geeft geen verplichtingen aan een eventuele
  362. nieuwe patenthouder. Een nieuwe eigenaar kan vrij kiezen op
  363. welke manier hij zijn rechten gebruikt. Dus ook patent hold-ups
  364. op alle bestaande implementaties van de standaard zijn mogelijk.
  365. </p>
  366. <p>
  367. En zoals Mvr. Miyamoto van WIPO reeds verklaarde zijn patent
  368. hold-ups een gerechtvaardigd en voorzien gebruik van het
  369. patentsysteem. Het is duidelijk dat ook een systeem met
  370. RAND-voorwaarden een grote onzekerheidsfactor inhoudt, wat
  371. altijd in het voordeel van de grotere bedrijven speelt. Hun
  372. bankrekening is niet alleen beter gevuld, ze hebben ook grote
  373. juridische afdelingen en een beter gevulde patentportfolio.
  374. </p>
  375. <p>
  376. Deze onzekerheid bezorgt de KMO's grote frustraties. Charles
  377. Schulz van Ars Aperta vatte ze samen door naar RAND te verwijzen
  378. als "RANDom licenties al naargelang de concurrent". In
  379. zijn <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/25schulz_en.pdf">toespraak</a>
  380. heeft Dhr. Schulz er ook op gewezen dat (F)RAND licenties altijd
  381. discriminerend zijn tegenover Vrije Software. Ook als het een
  382. RAND overeenkomst is waarbij geen royalty's betaald moeten
  383. worden, in zogenaamde RF-on-RAND ("Royalty Free on RAND"),
  384. RAND-RF ("RAND Royalty Free") of RAND-Z ("RAND with Zero
  385. royalties") licenties, blijft het een groot probleem dat men
  386. niet de toestemming krijgt om een sublicentie te geven.
  387. </p>
  388. <p>
  389. Vrije Software (<a href="/documents/freesoftware">soms ook wel
  390. Openbronsoftware, FOSS of FLOSS genoemd)</a> is gebaseerd op het
  391. principe dat elke persoon en elke juridische entiteit zowel
  392. gebruiker, ontwikkelaar, verdeler of een combinatie van deze
  393. drie kan zijn. Alleen voorwaarden die dit mogelijk maken zijn
  394. aanvaardbaar voor Vrije Software, een product dat tegen
  395. 2010 <a href="http://www.flossimpact.eu/">naar schatting</a>
  396. 32% van de IT-sector zal omvatten en goed zal zijn voor 4% van
  397. het Europese BBP.
  398. </p>
  399. <p>
  400. Amy Marasco, General Manager Standards Strategy van Microsoft
  401. heeft er
  402. in <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/32marasco_en.pdf">haar
  403. toespraak</a> de nadruk op gelegd dat zij Vrij Software niet
  404. als een bedrijfsmodel beschouwt. Dit is waar in die mate dat
  405. propriëtaire software op zich ook geen bedrijfsmodel
  406. is. Bedrijfsmodellen zijn de structuren die op Vrije Software
  407. en/of propriëtaire software gebouwd worden.
  408. </p>
  409. <p>
  410. Mvr. Marasco vervolgde met te stellen dat al deze
  411. bedrijfsmodellen legitiem zijn. En alhoewel er sterke
  412. meningsverschillen bestaan over welk model het beste en meest
  413. duurzame is voor de economie en de samenleving, moeten politiek
  414. gezien zowel de bedrijfsmodellen gebaseerd op propriëtaire
  415. software, Vrije Software of een mengeling van beide als
  416. volwaardig en legitiem beschouwd worden.
  417. </p>
  418. <p>
  419. Zoals eerder vermeld, verwacht men dat tegen 2010 4% van het
  420. Europese BBP aan Vrije Software gerelateerd zal zijn. Alle
  421. partijen waren het er ook over eens dat alle bedrijfsmodellen,
  422. dus ook diegenen die gebruik maken van Vrije Software, legitiem
  423. zijn. Dus moeten we ons ook afvragen of het eerlijk, redelijk en
  424. niet discriminerend is om dit legitiem deel van de economie uit
  425. te sluiten door het aanvaarden van licentievoorwaarden die
  426. afhankelijk zijn van patenten.
  427. </p>
  428. <h2>Negatieve gevolgen van uitsluiting</h2>
  429. <p>
  430. Deze situatie heeft overeenkomsten met de toestanden
  431. rond <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Counterfeit_drugs">nagemaakte
  432. geneesmiddelen</a>, waar de argumentatie voor het afdwingen van
  433. licenties altijd nauw verbonden is met aspecten van de
  434. volksgezondheid. Alleen werkzame geneesmiddelen die een exacte
  435. kopie zijn van het gepatenteerde product zijn een schending van
  436. het patent. Men loopt het grootste gezondheidsrisico op plaatsen
  437. waar de patenten niet geschonden worden.
  438. </p>
  439. <p>
  440. Bij standaarden zitten we in een gelijkaardige situatie. Als
  441. patenten deel uitmaken van de standaard, kunnen alleen
  442. implementaties die deze patententen volgen een efficiënte
  443. dam opwerpen tegen een monopolie. Het omzeilen van een patent
  444. zal meestal betekenen dat het product niet langer compatibel is
  445. met de standaard en dus nadelig zal zijn voor het publiek belang,
  446. wat tenslotte toch de initiële reden was om standaarden op te
  447. stellen.
  448. </p>
  449. <p>
  450. Als men het gebruik van patenten in standaarden toestaat zal dat
  451. voor verschillende legitieme bedrijven betekenen dat hun
  452. producten niet volledig interoperabel kunnen zijn in sommige
  453. markten. De reeds eerder vermelde
  454. BSI <a href="http://www.bsi-global.com/en/Standards-and-Publications/About-standards/What-is-a-standard/">zei
  455. er hetvolgende over</a>: "Door het ontwikkelen van een standaard
  456. legt men niemand verplichtingen op, het staat iedereen vrij een
  457. standaard te volgen. Maar, wetten en regelgeving kunnen
  458. eventueel verwijzen naar bepaalde standaarden waardoor het
  459. naleven ervan wel een verplichting wordt."
  460. </p>
  461. <p>
  462. Van zodra een technologie gestandaardiseerd is, worden bepaalde
  463. keuzes niet langer gemaakt vanuit technologisch kwalitatief
  464. standpunt. Zelfs als er een beter alternatief ontwikkeld wordt
  465. dat bovendien vrij zou zijn van bestaande patentproblemen in de
  466. standaard, dan nog zal een ontwikkelaar kiezen voor de
  467. technologisch inferieure technologie omdat hij zo toegang heeft
  468. tot de volledige markt. Wat de oorspronkelijke theorie rond
  469. patenten helemaal op zijn kop zet: Technologie krijgt waarde
  470. omdat ze gepatenteerd is, ze wordt niet gepatenteerd omdat ze
  471. waardevol is.
  472. </p>
  473. <p>
  474. In sommige gevallen hebben de standaardisatieorganisaties, zoals
  475. bijvoorbeeld de <a href="http://www.iso.org">International
  476. Organisation for Standardisation</a> (ISO), een bevoorrechte
  477. relatie met overheden in aankoopbeslissingen. Door de
  478. bevoorrechte positie die standaarden met patenten en ontoereikende
  479. (F)RAND-voorwaarden zo verkrijgen, kunnen niet alle legitieme spelers op een
  480. markt deelnemen aan openbare aanbestedingen.
  481. </p>
  482. <p>
  483. Door de speciale bevoorrechte positie van organisaties zoals
  484. ISO, die voorwaarden aanvaarden waardoor eerlijke concurrentie
  485. onvoldoende beschermd wordt, kan het monopolierecht dat
  486. initieel bedoeld was voor patenten resulteren in oligopolies en
  487. zelfs monopolies bij openbare aankopen. Het onmogelijk maken van
  488. concurrentie bij aanbestedingen door middel van het gebruiken
  489. van standaarden met patenten staat haaks op het openbaar belang
  490. aangezien het leidt tot hogere prijzen wat uiteindelijk weer
  491. leidt tot hogere belastingen.
  492. </p>
  493. <p>
  494. Oplossingen voor deze situatie kunnen gevonden worden in de
  495. wijze waarop overheden standaarden kiezen voor hun aankopen, de
  496. wijze waarop patenten worden opgenomen in standaarden, het
  497. patentsysteem zelf of in een combinatie van deze maatregelen.
  498. </p>
  499. <h2>Reeds uitgeprobeerde oplossing</h2>
  500. <p>
  501. Volgens Rigo Wenning, Legal Counsel &amp; Patent Policy Team
  502. Contact van het W3C/ERCIM, die een uiteenzetting gaf over
  503. "<a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/22wenning_en.pdf">Standards,
  504. Patents and the Dynamics of Innovation on the Web</a>", kost een
  505. goed onderzoek naar patenten ongeveer 100.000 EUR per zaak. Het
  506. W3C weet waarover ze praten, het is de enige
  507. standaardisatieorganisatie (SSO) met een patentbeleid voor
  508. standaarden dat voldoende streng is om alle legitieme
  509. bedrijfsmodellen gelijke kansen te geven.
  510. </p>
  511. <p>
  512. Voor de meeste KMO's is 100.000 EUR onderzoekskosten naar
  513. patenten een buitensporige kost. En zelfs voor grotere bedrijven
  514. blijft 100.000 EUR een aanzienlijk bedrag voor slechts één van
  515. de vele aspecten die de kosten bepalen. Eens er gerechtelijke
  516. bevelen en schadeclaims tegen een product komen kan de schade
  517. nog verder oplopen. In
  518. zijn <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/41burt_en.pdf">voorstelling
  519. van het IBM "SoftIP" concept</a> gebruikte Roger Burt, Senior
  520. Counsel van IBM Europe, de volgende quote uit een BSA et
  521. al. Amicus brief in de eBay tegen MercExchange zaak om het
  522. probleem aan te kaarten. Het vat de problemen van de grote
  523. industriële spelers goed samen:
  524. </p>
  525. <quote class="indent">
  526. <em> "Technology products typically consist of hundreds or
  527. thousands of patented components. It therefore is impossible
  528. for technology companies to investigate all of the patents,
  529. and pending patent applications that may be relevant to a new
  530. invention (product), notwithstanding their best efforts to do
  531. so. When, as frequently occurs, the claim of infringement is
  532. not made until after the new product is released or the
  533. industry standard has been adopted, designing around the claim
  534. is no longer a realistic option. Because an injunction will
  535. issue automatically upon a finding of infringement – even if
  536. the claim relates to an insignificant part of the product –
  537. the target of the claim is forced to pay an extortionate
  538. settlement in order to preserve its business."</em><br/>
  539. (Technologische producten bestaan in de meeste gevallen uit
  540. honderden of zelfs duizenden gepatenteerde
  541. onderdelen. Daardoor is het voor technologische bedrijven
  542. onmogelijk om een onderzoek in te stellen naar alle bestaande
  543. en hangende patenten voor toepassingen die mogelijk relevant
  544. kunnen zijn voor de nieuwe uitvinding, niettegenstaande de
  545. enorme hoeveelheden tijd en moeite die ze investeren. De
  546. meeste klachten pas komen als een nieuw product is uitgebracht
  547. of nadat de standaard is goedgekeurd. Dan is het ontwikkelen
  548. van een alternatief geen realistische oplossing
  549. meer. Aangezien de ontdekking van een inbreuk automatisch
  550. leidt tot een gerechtelijk bevel - ook al gaat de klacht maar
  551. over een klein verwaarloosbaar deeltje van het product - wordt
  552. de overtreder verplicht om een buitensporig bedrag te betalen
  553. om zijn handel veilig te stellen.)
  554. </quote>
  555. <p>
  556. Een andere poging om patentkosten binnen de perken te houden
  557. zelfs voor de grootste bedrijven werd voorgesteld door Dhr. Tim
  558. Frain, Director IPR regulatory affairs van Nokia in zijn
  559. toespraak
  560. "<a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/43frain_en.pdf">FRAND
  561. Best Practice</a>". Dhr. Frain promoot een systeem gebaseerd op
  562. "Aggregated Reasonable Terms" &amp; "Proportionality" (ART+P,
  563. aanvaardbaar geheel van voorwaarden en proportionaliteit).
  564. </p>
  565. <p>
  566. Het idee achter deze aanpak was het feit dat elke patenthouder
  567. individueel besliste wat een eerlijke, redelijke en
  568. niet-discriminerende voorwaarde is. Het totaal van al die RAND
  569. voorwaarden kon vaak oplopen tot meer dan 50% van de kosten van
  570. het eindproduct. Alle patenthouders moeten dus vooraf
  571. overeenkomen dat de totale kost voor hun licenties binnen de
  572. perken blijft. Dhr. Frain gaf als voorbeeld de visie van Nokia
  573. op wat redelijk was: Het totaal aan patentkosten voor de
  574. communicatietechnologie van een mobiele telefoon zou minder dan
  575. 10% mogen zijn van de totale kost per toestel.
  576. </p>
  577. <p>
  578. Beide benaderingen zijn een poging om controle te krijgen over
  579. het recht op monopolie dat bij het patent hoort. Ze hopen dat
  580. andere partijen zich vrijwillig inkopen zodat ze de rechten
  581. verkregen door hun patenten niet zouden uitoefenen.
  582. </p>
  583. <p>
  584. Beide benaderingen discrimineren, in tegenstelling tot hun
  585. definitie, een legitiem bedrijfsmodel. Ook de ART+P benadering
  586. geeft in praktijk problemen, steeds meer toestellen verenigen
  587. verschillende technologieën. Zo kunnen de licentiekosten voor
  588. een smart phone makkelijk boven de 50% uitkomen alhoewel de
  589. prijs voor het GSM &amp; Co deel beperkt bleef tot 10%. En ook
  590. die 10% kan aardig oplopen, denk maar even aan een laptop met
  591. UMTS modem, of sommige toestellen met ingebouwde software. Al
  592. deze toestellen worden verkocht in een markt waar de winstmarge
  593. ver onder de 10% ligt.
  594. </p>
  595. <p>
  596. We durven hierover een controversiële vraag stellen: Is het
  597. eerlijk en redelijk dat patenthouders een hoger bedrag krijgen
  598. voor hun monopolie dan het innovatieve bedrijf dat nieuwe
  599. producten ontwikkeld en al de risico's die daarmee gepaard gaan
  600. moet dragen?
  601. </p>
  602. <h2>Cui bono?</h2>
  603. <p>
  604. Wie is hier de winnaar? We hebben al uitgelegd dat patenten
  605. ontstaan zijn uit een compromis. De voordelen ervan worden vaak
  606. gedemonstreerd met het beeld van de eenzame uitvinder met zijn
  607. geniaal idee. Zou het eerlijk zijn dat hij op een dag zijn idee
  608. publiceert om vast te stellen dat een groot bedrijf het voor hem
  609. op de markt brengt, zonder enige financiële beloning voor de
  610. uitvinder? Bijna iedereen gaat ermee akkoord dat dit niet
  611. eerlijk is.
  612. </p>
  613. <p>
  614. In een wereld zonder patenten heeft die uitvinder slechts twee
  615. opties. Hij aanvaardt zijn lot, of hij houdt zijn uitvinding zo
  616. lang mogelijk geheim en probeert het ondertussen zelf op de
  617. markt te krijgen. Een patent geeft de uitvinder een tijdelijk
  618. monopolie in ruil voor het publiceren van zijn uitvinding. De
  619. uitvinder krijgt zo de tijd om investeerders te vinden, een
  620. bedrijf op te starten, het product verder te ontwikkelen en het
  621. op de markt te brengen. Hij krijgt zo een kopstart voordat
  622. anderen kunnen concurreren.
  623. </p>
  624. <p>
  625. Dit mechanisme heeft in het verleden een hele tijd vrij goed
  626. gewerkt. Maar enkelen van de oorspronkelijke parameters zijn
  627. ondertussen veranderd, terwijl het patentsysteem zonder veel
  628. nadenken werd uitgebreid naar andere domeinen. Dit geldt in het
  629. bijzonder voor software, waar patenten een verwaarloosbare rol
  630. spelen in het ontsluiten van kennis, waardoor de overeenkomst
  631. geen meerwaarde meer heeft voor de samenleving, terwijl de tijd
  632. die nodig is om nieuwe innovaties op de markt te brengen steeds
  633. korter wordt en de ene technologische doorbraak de vorige steeds
  634. vlugger opvolgt.
  635. </p>
  636. <p>
  637. <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Ray_Kurzweil">Raymond
  638. Kurzweil</a> ontdekte een exponentieel patroon in innovatie, dat
  639. helemaal teruggaat tot het eencellig organisme. Aangezien hij
  640. concludeerde dat het om een universeel principe moest gaan
  641. maakte Dhr Kurzweil
  642. een <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Predictions_made_by_Raymond_Kurzweil">reeks
  643. voorspellingen</a> voor de toekomst, waarvan er verschillende
  644. tot nu toe vrij juist bleken. Als we zijn principes toepassen op
  645. patenten, volgt uit de gegarandeerde constante duurtijd van het
  646. monopolie een exponentiële groei van de waarde van het
  647. individueel patent.
  648. </p>
  649. <p>
  650. Voor de samenleving is de prijs voor het toekennen van
  651. patenten <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Exponential_growth">exponentieel
  652. gegroeid</a> vanaf het moment dat het eerste patentsysteem werd
  653. ingevoerd. Dit zou wel eens de reden kunnen zijn waarom de prijs
  654. van het patentsysteem vandaag zo buitensporig lijkt en er steeds
  655. meer vragen komen om het systeem te hervormen. Onlangs verscheen
  656. hierover een verklaring van de V.S. Federal Trade Commission
  657. (FTC): <a href="http://www.ftc.gov/opa/2008/11/ipmarketplace.shtm">First
  658. in Series of Hearings on Evolving Intellectual Property
  659. Marketplace</a>.
  660. </p>
  661. <p>
  662. Eventuele oplossingen voor dit probleem zijn het verminderen van
  663. de levenduur van de patenten, patenten aanpassen naargelang de
  664. specifieke behoeften in de sector en zaken die geen substantiele
  665. vernieuwing opleveren uitsluiten van patentering.
  666. </p>
  667. <p>
  668. Naar standaarden vertaald was het Dhr. An Baisheng, Afgevaardigd
  669. Directeur van het departement voor technologische regulering
  670. voor WTO zaken van het Chinese Ministerie voor Economische
  671. Zaken, die vragen stelde over de verhouding tussen openbare en
  672. private voordelen in zijn
  673. presentatie: <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/ict/policy/standards/ws08ipr/presentations/13baisheng_en.pdf">Strike
  674. the Right Balance between Public and Private Interests in IPR in
  675. ICT Standardization</a>.
  676. </p>
  677. <p>
  678. In het scenario van de eenzame uitvinder kunnen we ook
  679. de vraag stellen over patenten in standaarden: Is het eerlijk
  680. als onze uitvinder het recht krijgt om uitvindingen van anderen
  681. te verbieden als die op één of andere manier met zijn uitvinding
  682. verband houdt? Om het iets minder abstract te maken: Geldt een
  683. patent op een typemachine ook voor het kopieerpapier dat de
  684. juiste afmetingen heeft om met die machine gebruikt te worden?
  685. De meeste mensen gaan ermee akkoord dat dit te ver gaat.
  686. </p>
  687. <h2>Potentiële oplossingen</h2>
  688. <h3>1. Interoperabiliteit overtroeft patenten</h3>
  689. <p>
  690. Tijdens het softwaredebat voor de Europese unie was er een
  691. consensus tussen de afgevaardigden van KMO's, Vrije Software en
  692. grote bedrijven zoals IBM en Sun Microsystems dat patenten die
  693. de interoperabiliteit beperken of verhinderen, niet afdwingbaar
  694. zouden mogen zijn.
  695. </p>
  696. <p>
  697. In de Europese Gemeenschap kan deze regel opgenomen worden in
  698. het lopende debat over patenten. Op internationaal niveau zou
  699. WIPO kunnen overwegen om dit deel op te nemen in de lopende
  700. discussies over verdere ontwikkelingen.
  701. </p>
  702. <p>
  703. Eens geïmplementeerd zou dit de meest schadelijke neveneffecten
  704. oplossen voor alle legitieme bedrijfsmodellen en krijgt
  705. interoperabiliteit en concurrentie opnieuw de bovenhand over
  706. monopolierechten. Als men rekening houdt met de ongelooflijk sterke
  707. netwerkeffecten in deze markt is deze keuze gerechtvaardigd.
  708. </p>
  709. <h3>2. De SSO's moeten hun beleid aanpassen</h3>
  710. <p>
  711. Ten tweede kunnen Standaardisatieorganisaties (SSO's) hun beleid
  712. aanpassen zodat hun standaarden bruikbaar zijn door alle
  713. bedrijfsmodellen. Verschillende SSO-afgevaardigden hielden
  714. tijdens de bijeenkomst vol dat het niet hun taak is om een
  715. bepaald patentbeleid uit te stippelen. Ondertussen is in
  716. het <a href="http://www.itu.int/ITU-T/dbase/patent/patent-policy.html">Algemeen
  717. patentbeleid</a> van ITU-T, ITU-R, ISO en IEC reeds opgenomen
  718. dat "<em>a patent embodied fully or partly in a Recommendation |
  719. Deliverable must be accessible to everybody without undue
  720. constraints.</em>" (een patent dat geheel of gedeeltelijk wordt
  721. opgenomen in een aanbeveling moet voor iedereen toegankelijk
  722. zijn zonder overdadige belemmering). Zoals uit deze analyse
  723. blijkt, voldoet de huidige invulling van RAND-voorwaarden niet
  724. aan dit principe.
  725. </p>
  726. <p>
  727. We kunnen een voorbeeld van oplossing vinden in de methode die
  728. de meeste SSO's gebruiken voor het vermijden van potentiële
  729. toekomstige klachten van auteursrechthouders. Zij eisen van alle
  730. deelnemers aan het standaardisatieproces om hun rechten over te
  731. dragen aan de SSO. Het toepassen van een gepaste gelijkaardige
  732. maatregel voor patenten om gelijkaardige redenen lijkt
  733. gerechtvaardigd.
  734. </p>
  735. <h3>3. Voorzie in tussentijdse oplossingen en overgangsmogelijkheden</h3>
  736. <p>
  737. Er bestaan al verschillende door patenten belaste
  738. standaarden. Zelf als WIPO uiteindelijk beslist om de voorkeur te
  739. geven aan algemene interoperabiliteit, dan nog zal het
  740. tientallen jaren duren vooraleer dit juridisch allemaal geregeld
  741. is in de locale wetgevingen.
  742. </p>
  743. <p>
  744. Als tussentijdse maatregel moeten de (F)RAND-voorwaarden zo afgedwongen
  745. worden dat ze niet langer discriminerend werken tegen legitieme
  746. bedrijfsmodellen, wat vandaag nog steeds de algemene gang van
  747. zaken is. Een mogelijke oplossing bestaat erin om
  748. (F)RAND-royalties afhankelijk te maken van de licentie-inkomsten
  749. die eruit volgen.
  750. </p>
  751. <p>
  752. Bedrijfsmodellen die gebaseerd zijn op propriëtaire licenties
  753. voor auteursrechten- of patentinkomsten, kunnen hun huidige
  754. systeem voor het genereren van inkomsten blijven
  755. handhaven. Bedrijfsmodellen die niet afhankelijk zijn van
  756. licentieinkomsten kunnen volledig interoperabel worden en
  757. concurrentieel zijn.
  758. </p>
  759. <p>
  760. Als we deze stap zetten zullen ook ITU-T, ITU-R, ISO and IEC
  761. opnieuw in regel zijn met hun zelfverklaarde algemeen
  762. patentbeleid.
  763. </p>
  764. <h3>4. Moderniseer de aankooprichtlijnen voor overheden</h3>
  765. <p>
  766. Overheden en intergouvernementele organisaties zouden hun
  767. aankooprichtlijnen moeten aanpassen zodat er alleen producten
  768. aangekocht worden die gebaseerd zijn op standaarden die geen
  769. enkel legitiem bedrijfsmodel uitsluiten. Dit betekent dat men
  770. zal moeten herbekijken welke standaardisatieorganisaties het
  771. volledige vertrouwen krijgen en welke slechts een beperkte
  772. goedkeuring door het uitblijven van een aanpassing aan hun
  773. patentbeleid op het ogenblik van de controle.</p>
  774. <hr />
  775. <p><em>
  776. BELANGRIJKE OPMERKING: Dit document werd geschreven door
  777. een persoon die gespecialiseerd in het domein van software. De
  778. conclusies van dit document kunnen volledig, gedeeltelijk of
  779. helemaal niet van toepassing zijn op andere vakgebieden.
  780. </em></p>
  781. </body>
  782. <timestamp>$Date$ $Author$</timestamp>
  783. </html>
  784. <!--
  785. Local Variables: ***
  786. mode: xml ***
  787. End: ***
  788. -->