Source files of fsfe.org, pdfreaders.org, freeyourandroid.org, ilovefs.org, drm.info, and test.fsfe.org. Contribute: https://fsfe.org/contribute/web/ https://fsfe.org
You can not select more than 25 topics Topics must start with a letter or number, can include dashes ('-') and can be up to 35 characters long.

ps.nl.xhtml 40KB

123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174175176177178179180181182183184185186187188189190191192193194195196197198199200201202203204205206207208209210211212213214215216217218219220221222223224225226227228229230231232233234235236237238239240241242243244245246247248249250251252253254255256257258259260261262263264265266267268269270271272273274275276277278279280281282283284285286287288289290291292293294295296297298299300301302303304305306307308309310311312313314315316317318319320321322323324325326327328329330331332333334335336337338339340341342343344345346347348349350351352353354355356357358359360361362363364365366367368369370371372373374375376377378379380381382383384385386387388389390391392393394395396397398399400401402403404405406407408409410411412413414415416417418419420421422423424425426427428429430431432433434435436437438439440441442443444445446447448449450451452453454455456457458459460461462463464465466467468469470471472473474475476477478479480481482483484485486487488489490491492493494495496497498499500501502503504505506507508509510511512513514515516517518519520521522523524525526527528529530531532533534535536537538539540541542543544545546547548549550551552553554555556557558559560561562563564565566567568569570571572573574575576577578579580581582583584585586587588589590591592593594595596597598599600601602603604605606607608609610611612613614615616617618619620621622623624625626627628629630631632633634635636637638639640641642643644645646647648649650651652653654655656657658659660661662663664665666667668669670671672673674675676677678679680681682683684685686687688689690691692693694695696697698699700701702703704705706707708709710711712713714715716717718719720721722723724725726727728729730731732733734735736737738739740741742743744745746747748749750751752753754755756757758759760761762763764765766767768769770771772773774775776777778779780781782783784785786787788789790791792793794795796797798799800801802803804805806807808809810811812813814815816817818819820821822823824825826827828829830831832833834835836837838839840841842843844845846847848849850851852853854855856857858859860861862863864865866867868869870871872873874875876877
  1. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8" ?>
  2. <html>
  3. <head>
  4. <meta name="author-name-1" content="Georg Greve" />
  5. <meta name="author-link-1" content="/about/greve'/greve.html" />
  6. <meta name="publication-date" content="2008-12-02" />
  7. <meta name="pdf-link" content="/projects/os/ps.en.pdf" />
  8. <title>
  9. FSFE - Een evenwichtsonderzoek - Standaardisatie en patenten
  10. </title>
  11. </head>
  12. <body>
  13. <h1>Een evenwichtsonderzoek:<br />Standardisatie en patenten</h1>
  14. <p class="indent"><em>
  15. Deze studie analyseert de wisselwerking tussen patenten en
  16. standaarden. Op het einde van de tekst vindt u enkele concrete
  17. oplossingen voor de prangende problemen. Ik ben er van uitgegaan
  18. dat de tekst ook bestemd is voor personen zonder
  19. voorkennis. Personen die met deze materie vertrouwd zijn kunnen
  20. zonder problemen het gedeelte met achtergrondinformatie overslaan.
  21. </em></p>
  22. <h2>Inleiding</h2>
  23. <p>
  24. Over softwarepatenten zijn al heel controversiële debatten
  25. gevoerd. De scheidingslijn lag meestal tussen enerzijds de grote
  26. bedrijven met hun enorme patentportfolio's en betrokken in
  27. cross-licensing overeenkomsten en anderzijds diegenen die het
  28. zonder deze zaken moeten stellen, ondernemers, kleine en
  29. middelgrote bedrijven en de gebruikers van de software, gaande
  30. van studenten die GNU/Linux gebruiken tot institutionele
  31. gebruikers in overheden.
  32. </p>
  33. <p>
  34. Dit debat is wat afgekoeld na de verwerping van de
  35. softwarepatentenrichtlijn in 2005. Maar andere discussies vulden
  36. vlug de leemte. Bijvoorbeeld de discussies over standaardisatie.
  37. Open Standaarden was al jaren een graag gebruikte term maar
  38. er werd nooit tevoren zo intensief over gediscussieerd.
  39. </p>
  40. <p>
  41. Op woensdag 19 november 2008 kwamen beide debatten samen in
  42. Brussel tijdens de workshop
  43. "<a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/itemshortdetail.cfm?item_id=3371">IPR
  44. in ICT standardisation</a>". De titel "Patents in ICT
  45. standardisation" zou een betere weerspiegeling van het debat
  46. geweest zijn. De discussies gingen bijna exclusief over de
  47. wisselwerking tussen patenten en ICT-standaardisatie.
  48. </p>
  49. <p>
  50. Patenten en standaarden hebben fundamenteel tegengestelde
  51. belangen, heel veel mensen eisen dan ook een evenwicht tussen
  52. patenten en standaarden. In dit artikel geef ik mijn visie op de
  53. workshop en leg ik uit waarom standaarden voorrang moeten
  54. krijgen op patenten, tenminste in het domein van software.
  55. </p>
  56. <h2>Achtergrondinformatie: Patenten &amp; Standaarden 101</h2>
  57. <p>
  58. Het patentsysteem is geen moderne uitvinding. Het vindt zijn
  59. oorsprong in de koninklijke "litterae patentes" die aan bepaalde
  60. personen exclusieve rechten toekenden. Democratische overheden
  61. namen stilaan de rol van de monarchen over en ook de wetgeving
  62. rond patenten evolueerde. Maar de fundamentele eigenschappen van
  63. patenten zijn nooit veranderd.
  64. </p>
  65. <p>
  66. Eenvoudig gesteld: een patent is een monopolie dat voor een
  67. beperkte tijd wordt toegekend door een overheid in naam van haar
  68. burgers.
  69. </p>
  70. <p>
  71. De term monopolie heeft een negatieve bijklank en
  72. terecht. Monopolies zijn een rem op de innovatie en doen de
  73. prijzen stijgen door een gebrek aan concurrentie. Tengevolge
  74. hiervan worden monopolies meestal bekeken als iets schadelijks
  75. voor de economie en de samenleving. Het is niet illegaal om een
  76. monopolie te hebben, maar de samenleving heeft er alle baat bij
  77. om het machtsmisbruik dat in elk monopolie schuilt in te
  78. perken. Meestal probeert men dit te bereiken door middel van een
  79. antitrustwetgeving.
  80. </p>
  81. <p>
  82. Samen met het monopolierecht brengen patenten natuurlijk ook
  83. alle neveneffecten van een monopolie. Een regering kent ze toe
  84. omdat men vreest dat men geen nieuwe ontdekkingen meer zal
  85. publiceren als ze niet beschermd worden door een patent, iets
  86. wat men nog erger vindt dan het toekennen van een
  87. patentmonopolie.
  88. </p>
  89. <p>
  90. De oorspronkelijke patentovereenkomsten waren gebaseerd op een
  91. systeem van onthulling. Anderen konden zo iets bijleren en verder
  92. bouwen op nieuwe ideeën. Het gebrek aan betekenisvolle
  93. onthullingen of andere stimulansen voor publieke kennis zorgen
  94. ervoor dat patenten vandaag worden toegekend zonder dat ze
  95. positieve impulsen geven aan de samenleving.
  96. </p>
  97. <p>
  98. Net zoals patenten zijn standaarden nauw gerelateerd aan
  99. onthulling. Het woord standaard blijkt zijn oorsprong te vinden
  100. in de heraldiek. Het verwees er naar een symbool dat gebruikt
  101. werd om een verzamelpunt in een veldslag aan te duiden.
  102. </p>
  103. <p>
  104. Ook in zijn moderne betekenis behoudt het woord de betekenis van
  105. publiek zichtbaar referentiepunt, weliswaar gebruikt in een heel
  106. andere context. In
  107. de <a href="http://www.merriam-webster.com/dictionary/standard">
  108. Merriam-Webster On-line dictionary</a> vindt u onder andere de
  109. volgende verklaringen voor standaard: "iets dat wordt vastgelegd
  110. door een autoriteit, op maat gemaakt of in algemene consensus
  111. als model of voorbeeld." en "een structuur die kan dienen als
  112. basis of als ondersteuning".
  113. </p>
  114. <p>
  115. Voor de informatie- en communicatietechnologieën is het begrip
  116. standaard een combinatie van deze twee omschrijvingen. Volgens
  117. het <a href="http://www.bsi-global.com/en/Standards-and-Publications/About-standards/What-is-a-standard/">British
  118. Standards Institution</a> (BSI), is een standaard "<em>een
  119. overeengekomen, herhaalbare methode om dingen te doen. Het is
  120. een gepubliceerd document met technische bepalingen en andere
  121. duidelijke criteria, zo ontwikkeld dat het consistent als regel,
  122. richtlijn of definitie gebruikt kan worden. [...] Elke standaard
  123. is een collectief werk. Commissies van producenten, gebruikers,
  124. onderzoekscentra, departementen van de overheid en consumenten
  125. trachten een standaard te ontwikkelen die tegemoetkomt aan de
  126. noden van de samenleving en de technologie. [...]</em>"
  127. </p>
  128. <p>
  129. De bedoeling van dit alles is het creëren van een basisplatform,
  130. waar interoperabiliteit en concurrentie vanzelfsprekend aanwezig
  131. zijn. Dit geldt in het bijzonder voor de ICT-wereld met zijn
  132. sterke netwerkeffecten. Als alle spelers in de ICT-markt zich
  133. aan dezelfde standaarden houden en enige moeite doen om de
  134. interoperabiliteit te garanderen, dan kunnen alle klanten vrij
  135. kiezen tussen de verschillende producten en diensten. Men zou
  136. dan ook zonder enig probleem informatie met anderen kunnen
  137. delen.
  138. </p>
  139. <p>
  140. Het ontbreken of het mislukken van standaardisatie leidt ten
  141. gevolge van de netwerkeffecten daarentegen bijna altijd tot
  142. monopolisering. Gebruikers die voor een bepaald product of een
  143. bepaalde dienst kiezen, kunnen alleen maar samenwerken met
  144. personen die van hetzelfde product of dezelfde dienst gebruik
  145. maken. Na verloop van tijd zal één bepaalde oplossing zo'n
  146. numeriek overwicht hebben dat de anderen nog slechts één keuze
  147. rest: mee aansluiten bij de meerderheid of niet langer kunnen
  148. communiceren met de grote meerderheid. Zo'n zaken worden
  149. bijvoorbeeld bewerkstelligd door bepaalde software te bundelen
  150. met reeds dominante hardwareplatformen.
  151. </p>
  152. <p>
  153. Standaarden zijn in hoofdzaak instrumenten die concurrentie
  154. mogelijk moeten maken ten voordele van de gemeenschap. Het doel
  155. van standaardisatie is intrinsiek anti-monopolistisch.
  156. </p>
  157. <p>
  158. Standaarden zijn ook pro-innovatief. Aangezien elke afwijking
  159. van een standaard niet langer compatibel is, lijken
  160. standaardisatie en innovatie elkaar tegen te werken. In zekere
  161. zin is dit natuurlijk zo. Maar als de veranderingen gebeuren in
  162. onderling overleg tussen de verschillende implementaties, zal er
  163. steeds voor alle gebruikers een geüpdatete versie beschikbaar
  164. zijn. Ten tweede kan men ook innoveren bovenop de standaard, men
  165. gebruikt de bestaande standaard als basis voor innovatie in
  166. plaats van de standaard zelf te innoveren.
  167. </p>
  168. <p>
  169. Door het globale, op consensus gebaseerde karakter van de eerste
  170. oplossing, is het een relatief trage methode. Een ander probleem
  171. hiervan is de relatief hoge drempel om toegang te krijgen tot
  172. het standaardisatieproces. Dit heeft als gevolg dat grote
  173. ondernemingen oververtegenwoordigd zijn in deze commissies ten
  174. nadele van de kleine en middelgrote ondernemingen (KMO's).
  175. </p>
  176. <p>
  177. De tweede methode is voor iedereen toegankelijk, private
  178. personen, KMO's en grote softwarefirma's. De enige beperkingen
  179. zijn de snelheid en de mogelijkheden van het team dat werk maakt
  180. van de innovatie. Als slechts één speler de innovatie
  181. implementeert, krijgt deze tijdelijk een monopoliepositie. Maar
  182. eens volgroeid wordt zo'n innovatie vaak geformaliseerd in een
  183. nieuwe versie van de standaard, die dan vaak weer een basis
  184. vormt voor nieuwe ontwikkelingen.
  185. </p>
  186. <p>
  187. Terwijl de eerste methode slechts geschikt lijkt voor trage,
  188. kleine verbeteringen aan de standaard, geeft de tweede methode
  189. aan een grote economische meerderheid volwaardige kansen om
  190. vernieuwende ideeën te implementeren. Deze methode dient dus
  191. beschermd te worden in het algemeen belang van de samenleving.
  192. </p>
  193. <h2>Conflict: Fundamenteel tegengestelde instrumenten</h2>
  194. <p>
  195. De fundamenteel verschillende doelen van patenten en standaarden
  196. waren vaak een thema tijdens het debat. Dhr. Karsten Meinhold,
  197. voorzitter van de ETSI IPR Special
  198. Committee <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3635&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">vatte
  199. het als volgt samen</a>: "<em>IPR's (intellectuele eigendomsrechten)
  200. en standaarden dienen verschillende doelen: IPR's zijn bedoeld
  201. voor privaat exclusief gebruik, standaarden werden ontwikkeld
  202. voor openbaar, collectief gebruik.</em>".
  203. </p>
  204. <p>
  205. Zowel patenten als standaarden vinden hun bestaansrecht in het
  206. openbaar nut dat ze creëren. Maar toch, als je voor het ene
  207. kiest ontneem je de functie van het andere. Standaarden zijn een
  208. dam tegen monopolies, patenten creëren monopolies. Tomoko
  209. Miyamoto, senior raadgever voor de afdeling Patentwetgeving van
  210. de World Intellectual Property Organization (WIPO) zei er
  211. in <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3633&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">haar
  212. presentatie</a> hetvolgende over: "Patent Thickets (een bewust
  213. onduidelijk gehouden kluwen van patenten) en Patent hold-ups
  214. (het gebruiken van voorheen niet bekendgemaakte patenten tegen
  215. de personen die een implementatie maken van een standaard, nadat
  216. de standaard werd goedgekeurd) kunnen het gevolg zijn van
  217. bepaalde vormen van het legitiem, exclusieve exploitatierecht
  218. dat men krijgt door patenten".
  219. </p>
  220. <p>
  221. Met andere woorden: Het toekennen van exclusieve rechten is een
  222. doel van het patentsysteem, het rechtmatig uitoefenen van deze
  223. rechten heeft als gevolg dat systemen zoals Patent Thickets en
  224. Patent Hold-ups ontstaan. Het gebruik van patenten in
  225. standaarden toestaan is dus een bewuste maatregel om bepaalde
  226. partijen de kans te geven een monopolie over een standaard te
  227. verwerven en het recht op implementaties van de standaard door
  228. derden af te blokken
  229. </p>
  230. <h2>Ex-Ante Disclosure</h2>
  231. <p>
  232. Betrokkenen bij standaardisatieprojecten hebben de afgelopen
  233. jaren al verschillende pogingen ondernomen om deze praktijken te
  234. temperen. Een van deze mechanismen wordt "Ex-Ante Disclosure"
  235. genoemd. Dit principe zorgt ervoor dat de partijen die onderhandelen
  236. over een standaard al tijdens de onderhandelingen eventuele
  237. licentievoorwaarden bekend maken. Als deze voorwaarden niet
  238. aanvaardbaar zijn voor de andere partijen aan tafel, wordt de
  239. technologie die onder die licentievoorwaarden valt niet opgenomen
  240. in de standaard.
  241. </p>
  242. <p>
  243. Wat aanvaardbare voorwaarden juist zijn, is natuurlijk heel
  244. subjectief. Voor grote bedrijven met grote patentportfolio's en
  245. bestaande cross-licensing overeenkomsten met de eigenaar van het
  246. relevante patent is een patent meer of minder in de overeenkomst
  247. een verwaarloosbaar probleem. Voor een KMO, met in het beste
  248. geval een kleine patentportfolio, ligt de situatie natuurlijk
  249. helemaal anders, vanuit hun perspectief zijn het vaak
  250. buitensporige voorwaarden.
  251. </p>
  252. <p>
  253. Aangezien KMO's sterk ondervertegenwoordigd zijn in de
  254. standaardisatieprocedures zal het "Ex-Ante Disclosure" systeem
  255. vooral bevredigende resultaten geven voor de grote bedrijven met
  256. grote patentportfolio's die concurreren in dezelfde markt. De
  257. economische meerderheid heeft in het algemeen weinig inspraak in
  258. de aanvaardbaarheid van de voorwaarden.
  259. </p>
  260. <p>
  261. Een ander probleem is de afdwingbaarheid van het ex-ante
  262. disclosure systeem. Suzanne Michel, Assistant Director Office of
  263. Policy and Coordination van de V.S. Federal Trade Commission
  264. (FTC), gaf het volgende voorbeeld
  265. in <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3631&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">haar
  266. presentatie</a>. De FTC ontdekte
  267. dat <a href="http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rambus&amp;oldid=251605519">Rambus
  268. Incorporated</a> lid geworden was van
  269. de <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/JEDEC">Joint Electron
  270. Device Engineering Council (JEDEC)</a> en had deelgenomen aan de
  271. standaardisatievergaderingen om haar gepatenteerde toepassingen
  272. zo aan te passen dat ze betrekking zouden hebben op
  273. technologieën waarover gediscussieerd werd voor integratie in
  274. toekomstige standaarden. Volgens de FTC was dit puur bedrog, een
  275. schending van het JEDEC's "disclosure" beleid en verkreeg Rambus
  276. op een illegale manier een monopolie.
  277. </p>
  278. <p>
  279. Het <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Court_of_Appeals_for_the_District_of_Columbia_Circuit">D.C. Circuit
  280. Court</a> ging niet akkoord met de conclusies van de FTC in haar
  281. beslissing van april 2008. Volgens Mvr. Michel oordeelde de
  282. rechter dat het proberen te vermijden van zogenaamde
  283. "<a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Reasonable_and_Non_Discriminatory_Licensing">Redelijke
  284. en niet discriminerende</a>" (RAND) licenties geen misdrijf
  285. is. De rechtbank achtte het ook helemaal niet bewezen de JEDEC
  286. die technologieën vermeden zou hebben als ze geweten hadden dat
  287. Rambus van plan was haar volledige juridische rechten voor die
  288. patenten te gebruiken. Ook tegenover het niet-afdwingbaar maken
  289. van patenten door middel van een vaag "disclosure" beleid sprak
  290. de rechtbank zich negatief uit.
  291. </p>
  292. <p>
  293. Zowel patenten als standaarden halen hun bestaansrecht uit de
  294. publieke voordelen die ze creëren. De patenten die Rambus
  295. verkreeg voor de standaarden die klaar waren om gepubliceerd te
  296. worden, hebben geen enkele nieuwe technologie beschreven. Ook
  297. het monopolierecht dat Rambus verkreeg staat haaks op het
  298. publiek belang. Als men een volledige analyse zou maken van deze
  299. situatie, zal het publiek belang meer dan waarschijnlijk niet
  300. als winnaar uit de bus komen.
  301. </p>
  302. <p>
  303. Blijkbaar was de analyse van de FTC correct, maar ook de
  304. rechtbank had gelijk, aangezien het instellen van in de tijd
  305. beperkte monopolies het eigenlijke doel is van de
  306. patentwetgeving. Het is niet de taak van rechtbanken om wetten
  307. ongedaan te maken. En de meeste wetgevers hebben blijkbaar nog
  308. niet stil gestaan bij het conflict tussen patenten en
  309. standaarden ten aanzien van het openbaar belang.
  310. </p>
  311. <p>
  312. JEDEC heeft ondertussen haar beleid aangepast wat
  313. soortgelijke praktijken in de toekomst zou moeten vermijden. Als
  314. we zien welk belang patentwetgeving van de meeste rechtbanken krijgt
  315. tegenover standaardisatie zullen alleen toekomstige rechtszaken
  316. kunnen aantonen of deze zaak nu een oplossing kreeg die wel
  317. standhoudt bij formeel een juridisch onderzoek.
  318. </p>
  319. <h2>(F)RAND</h2>
  320. <p>
  321. Het voorgaande geldt voor standaardisatieorganisaties die een
  322. ex-ante disclosure beleid hebben, wat voor de meeste
  323. organisaties echter niet het geval is. Zij rekenen op een
  324. vrijwillige bekendmaking de garantie dat patenthouders die bij
  325. het proces betrokken zijn zullen akkoord gaan met zogenaamde
  326. RAND of FRAND
  327. ("<a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Fair,_Reasonable_and_Non_Discriminatory_Licensing">Eerlijke,
  328. redelijke, niet discriminerende</a>") voorwaarden.
  329. </p>
  330. <p>
  331. Een veel gehoorde kritiek op de (F)RAND voorwaarden zijn het
  332. gebrek aan een goede definitie van wat eerlijk is voor
  333. wie. Tijdens het Internet Governance Forum in Athene (2006)
  334. heeft Susy Struble van Sun Microsystems er
  335. reeds <a href="http://www.youtube.com/watch?v=CNUdqEqjbOQ">op
  336. gewezen</a> dat wat redelijk is voor een bepaalde partij,
  337. misschien helemaal niet redelijk is voor een andere partij.
  338. </p>
  339. <p>
  340. Er durft nogal wat variatie zitten op de manier waarop rechten
  341. ontleend aan een licentie worden uitgeoefend. Dit hangt van
  342. verschillende factoren af. De belangen van het bedrijf in de
  343. respectievelijke markt en de gretigheid waarmee het bedrijf de
  344. inkomsten uit haar patenten najaagt zijn twee voorbeelden.
  345. </p>
  346. <p>
  347. Daar komt nog bij dat patenten gekocht of verkregen kunnen worden
  348. door herstructureringen of overnames. Een nieuwe patenthouder,
  349. die niet deel nam aan het standaardisatieproces en zich nooit
  350. eerder toelegde op RAND voorwaarden, kan heel andere zaken
  351. redelijk vinden.
  352. </p>
  353. <p>
  354. RAND-voorwaarden zijn meestal een vage belofte om licenties op
  355. eenvoudig verzoek te verstrekken. Zo'n belofte is niet
  356. eeuwigdurend en geeft geen verplichtingen aan een eventuele
  357. nieuwe patenthouder. Een nieuwe eigenaar kan vrij kiezen op
  358. welke manier hij zijn rechten gebruikt. Dus ook patent hold-ups
  359. op alle bestaande implementaties van de standaard zijn mogelijk.
  360. </p>
  361. <p>
  362. En zoals Mvr. Miyamoto van WIPO reeds verklaarde zijn patent
  363. hold-ups een gerechtvaardigd en voorzien gebruik van het
  364. patentsysteem. Het is duidelijk dat ook een systeem met
  365. RAND-voorwaarden een grote onzekerheidsfactor inhoudt, wat
  366. altijd in het voordeel van de grotere bedrijven speelt. Hun
  367. bankrekening is niet alleen beter gevuld, ze hebben ook grote
  368. juridische afdelingen en een beter gevulde patentportfolio.
  369. </p>
  370. <p>
  371. Deze onzekerheid bezorgt de KMO's grote frustraties. Charles
  372. Schulz van Ars Aperta vatte ze samen door naar RAND te verwijzen
  373. als "RANDom licenties al naargelang de concurrent". In
  374. zijn <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3639&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">toespraak</a>
  375. heeft Dhr. Schulz er ook op gewezen dat (F)RAND licenties altijd
  376. discriminerend zijn tegenover Vrije Software. Ook als het een
  377. RAND overeenkomst is waarbij geen royalty's betaald moeten
  378. worden, in zogenaamde RF-on-RAND ("Royalty Free on RAND"),
  379. RAND-RF ("RAND Royalty Free") of RAND-Z ("RAND with Zero
  380. royalties") licenties, blijft het een groot probleem dat men
  381. niet de toestemming krijgt om een sublicentie te geven.
  382. </p>
  383. <p>
  384. Vrije Software (<a href="/documents/freesoftware">soms ook wel
  385. Openbronsoftware, FOSS of FLOSS genoemd)</a> is gebaseerd op het
  386. principe dat elke persoon en elke juridische entiteit zowel
  387. gebruiker, ontwikkelaar, verdeler of een combinatie van deze
  388. drie kan zijn. Alleen voorwaarden die dit mogelijk maken zijn
  389. aanvaardbaar voor Vrije Software, een product dat tegen
  390. 2010 <a href="http://www.flossimpact.eu/">naar schatting</a>
  391. 32% van de IT-sector zal omvatten en goed zal zijn voor 4% van
  392. het Europese BBP.
  393. </p>
  394. <p>
  395. Amy Marasco, General Manager Standards Strategy van Microsoft
  396. heeft er
  397. in <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3641&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">haar
  398. toespraak</a> de nadruk op gelegd dat zij Vrij Software niet als
  399. een bedrijfsmodel beschouwt. Dit is waar in die mate dat
  400. propriëtaire software op zich ook geen bedrijfsmodel
  401. is. Bedrijfsmodellen zijn de structuren die op Vrije Software
  402. en/of propriëtaire software gebouwd worden.
  403. </p>
  404. <p>
  405. Mvr. Marasco vervolgde met te stellen dat al deze
  406. bedrijfsmodellen legitiem zijn. En alhoewel er sterke
  407. meningsverschillen bestaan over welk model het beste en meest
  408. duurzame is voor de economie en de samenleving, moeten politiek
  409. gezien zowel de bedrijfsmodellen gebaseerd op propriëtaire
  410. software, Vrije Software of een mengeling van beide als
  411. volwaardig en legitiem beschouwd worden.
  412. </p>
  413. <p>
  414. Zoals eerder vermeld, verwacht men dat tegen 2010 4% van het
  415. Europese BBP aan Vrije Software gerelateerd zal zijn. Alle
  416. partijen waren het er ook over eens dat alle bedrijfsmodellen,
  417. dus ook diegenen die gebruik maken van Vrije Software, legitiem
  418. zijn. Dus moeten we ons ook afvragen of het eerlijk, redelijk en
  419. niet discriminerend is om dit legitiem deel van de economie uit
  420. te sluiten door het aanvaarden van licentievoorwaarden die
  421. afhankelijk zijn van patenten.
  422. </p>
  423. <h2>Negatieve gevolgen van uitsluiting</h2>
  424. <p>
  425. Deze situatie heeft overeenkomsten met de toestanden
  426. rond <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Counterfeit_drugs">nagemaakte
  427. geneesmiddelen</a>, waar de argumentatie voor het afdwingen van
  428. licenties altijd nauw verbonden is met aspecten van de
  429. volksgezondheid. Alleen werkzame geneesmiddelen die een exacte
  430. kopie zijn van het gepatenteerde product zijn een schending van
  431. het patent. Men loopt het grootste gezondheidsrisico op plaatsen
  432. waar de patenten niet geschonden worden.
  433. </p>
  434. <p>
  435. Bij standaarden zitten we in een gelijkaardige situatie. Als
  436. patenten deel uitmaken van de standaard, kunnen alleen
  437. implementaties die deze patententen volgen een efficiënte
  438. dam opwerpen tegen een monopolie. Het omzeilen van een patent
  439. zal meestal betekenen dat het product niet langer compatibel is
  440. met de standaard en dus nadelig zal zijn voor het publiek belang,
  441. wat tenslotte toch de initiële reden was om standaarden op te
  442. stellen.
  443. </p>
  444. <p>
  445. Als men het gebruik van patenten in standaarden toestaat zal dat
  446. voor verschillende legitieme bedrijven betekenen dat hun
  447. producten niet volledig interoperabel kunnen zijn in sommige
  448. markten. De reeds eerder vermelde
  449. BSI <a href="http://www.bsi-global.com/en/Standards-and-Publications/About-standards/What-is-a-standard/">zei
  450. er hetvolgende over</a>: "Door het ontwikkelen van een standaard
  451. legt men niemand verplichtingen op, het staat iedereen vrij een
  452. standaard te volgen. Maar, wetten en regelgeving kunnen
  453. eventueel verwijzen naar bepaalde standaarden waardoor het
  454. naleven ervan wel een verplichting wordt."
  455. </p>
  456. <p>
  457. Van zodra een technologie gestandaardiseerd is, worden bepaalde
  458. keuzes niet langer gemaakt vanuit technologisch kwalitatief
  459. standpunt. Zelfs als er een beter alternatief ontwikkeld wordt
  460. dat bovendien vrij zou zijn van bestaande patentproblemen in de
  461. standaard, dan nog zal een ontwikkelaar kiezen voor de
  462. technologisch inferieure technologie omdat hij zo toegang heeft
  463. tot de volledige markt. Wat de oorspronkelijke theorie rond
  464. patenten helemaal op zijn kop zet: Technologie krijgt waarde
  465. omdat ze gepatenteerd is, ze wordt niet gepatenteerd omdat ze
  466. waardevol is.
  467. </p>
  468. <p>
  469. In sommige gevallen hebben de standaardisatieorganisaties, zoals
  470. bijvoorbeeld de <a href="http://www.iso.org">International
  471. Organisation for Standardisation</a> (ISO), een bevoorrechte
  472. relatie met overheden in aankoopbeslissingen. Door de
  473. bevoorrechte positie die standaarden met patenten en ontoereikende
  474. (F)RAND-voorwaarden zo verkrijgen, kunnen niet alle legitieme spelers op een
  475. markt deelnemen aan openbare aanbestedingen.
  476. </p>
  477. <p>
  478. Door de speciale bevoorrechte positie van organisaties zoals
  479. ISO, die voorwaarden aanvaarden waardoor eerlijke concurrentie
  480. onvoldoende beschermd wordt, kan het monopolierecht dat
  481. initieel bedoeld was voor patenten resulteren in oligopolies en
  482. zelfs monopolies bij openbare aankopen. Het onmogelijk maken van
  483. concurrentie bij aanbestedingen door middel van het gebruiken
  484. van standaarden met patenten staat haaks op het openbaar belang
  485. aangezien het leidt tot hogere prijzen wat uiteindelijk weer
  486. leidt tot hogere belastingen.
  487. </p>
  488. <p>
  489. Oplossingen voor deze situatie kunnen gevonden worden in de
  490. wijze waarop overheden standaarden kiezen voor hun aankopen, de
  491. wijze waarop patenten worden opgenomen in standaarden, het
  492. patentsysteem zelf of in een combinatie van deze maatregelen.
  493. </p>
  494. <h2>Reeds uitgeprobeerde oplossing</h2>
  495. <p>
  496. Volgens Rigo Wenning, Legal Counsel &amp; Patent Policy Team
  497. Contact van het W3C/ERCIM, die een uiteenzetting gaf over
  498. "<a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3636&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">Standards,
  499. Patents and the Dynamics of Innovation on the Web</a>", kost een
  500. goed onderzoek naar patenten ongeveer 100.000 EUR per zaak. Het
  501. W3C weet waarover ze praten, het is de enige
  502. standaardisatieorganisatie (SSO) met een patentbeleid voor
  503. standaarden dat voldoende streng is om alle legitieme
  504. bedrijfsmodellen gelijke kansen te geven.
  505. </p>
  506. <p>
  507. Voor de meeste KMO's is 100.000 EUR onderzoekskosten naar
  508. patenten een buitensporige kost. En zelfs voor grotere bedrijven
  509. blijft 100.000 EUR een aanzienlijk bedrag voor slechts één van
  510. de vele aspecten die de kosten bepalen. Eens er gerechtelijke
  511. bevelen en schadeclaims tegen een product komen kan de schade
  512. nog verder oplopen. In
  513. zijn <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3646&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">voorstelling
  514. van het IBM "SoftIP" concept</a> gebruikte Roger Burt, Senior
  515. Counsel van IBM Europe, de volgende quote uit een BSA et
  516. al. Amicus brief in de eBay tegen MercExchange zaak om het
  517. probleem aan te kaarten. Het vat de problemen van de grote
  518. industriële spelers goed samen:
  519. </p>
  520. <quote class="indent">
  521. <em> "Technology products typically consist of hundreds or
  522. thousands of patented components. It therefore is impossible
  523. for technology companies to investigate all of the patents,
  524. and pending patent applications that may be relevant to a new
  525. invention (product), notwithstanding their best efforts to do
  526. so. When, as frequently occurs, the claim of infringement is
  527. not made until after the new product is released or the
  528. industry standard has been adopted, designing around the claim
  529. is no longer a realistic option. Because an injunction will
  530. issue automatically upon a finding of infringement – even if
  531. the claim relates to an insignificant part of the product –
  532. the target of the claim is forced to pay an extortionate
  533. settlement in order to preserve its business."</em><br/>
  534. (Technologische producten bestaan in de meeste gevallen uit
  535. honderden of zelfs duizenden gepatenteerde
  536. onderdelen. Daardoor is het voor technologische bedrijven
  537. onmogelijk om een onderzoek in te stellen naar alle bestaande
  538. en hangende patenten voor toepassingen die mogelijk relevant
  539. kunnen zijn voor de nieuwe uitvinding, niettegenstaande de
  540. enorme hoeveelheden tijd en moeite die ze investeren. De
  541. meeste klachten pas komen als een nieuw product is uitgebracht
  542. of nadat de standaard is goedgekeurd. Dan is het ontwikkelen
  543. van een alternatief geen realistische oplossing
  544. meer. Aangezien de ontdekking van een inbreuk automatisch
  545. leidt tot een gerechtelijk bevel - ook al gaat de klacht maar
  546. over een klein verwaarloosbaar deeltje van het product - wordt
  547. de overtreder verplicht om een buitensporig bedrag te betalen
  548. om zijn handel veilig te stellen.)
  549. </quote>
  550. <p>
  551. Een andere poging om patentkosten binnen de perken te houden
  552. zelfs voor de grootste bedrijven werd voorgesteld door Dhr. Tim
  553. Frain, Director IPR regulatory affairs van Nokia in zijn
  554. toespraak
  555. "<a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3649&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">FRAND
  556. Best Practice</a>". Dhr. Frain promoot een systeem gebaseerd op
  557. "Aggregated Reasonable Terms" &amp; "Proportionality" (ART+P,
  558. aanvaardbaar geheel van voorwaarden en proportionaliteit).
  559. </p>
  560. <p>
  561. Het idee achter deze aanpak was het feit dat elke patenthouder
  562. individueel besliste wat een eerlijke, redelijke en
  563. niet-discriminerende voorwaarde is. Het totaal van al die RAND
  564. voorwaarden kon vaak oplopen tot meer dan 50% van de kosten van
  565. het eindproduct. Alle patenthouders moeten dus vooraf
  566. overeenkomen dat de totale kost voor hun licenties binnen de
  567. perken blijft. Dhr. Frain gaf als voorbeeld de visie van Nokia
  568. op wat redelijk was: Het totaal aan patentkosten voor de
  569. communicatietechnologie van een mobiele telefoon zou minder dan
  570. 10% mogen zijn van de totale kost per toestel.
  571. </p>
  572. <p>
  573. Beide benaderingen zijn een poging om controle te krijgen over
  574. het recht op monopolie dat bij het patent hoort. Ze hopen dat
  575. andere partijen zich vrijwillig inkopen zodat ze de rechten
  576. verkregen door hun patenten niet zouden uitoefenen.
  577. </p>
  578. <p>
  579. Beide benaderingen discrimineren, in tegenstelling tot hun
  580. definitie, een legitiem bedrijfsmodel. Ook de ART+P benadering
  581. geeft in praktijk problemen, steeds meer toestellen verenigen
  582. verschillende technologieën. Zo kunnen de licentiekosten voor
  583. een smart phone makkelijk boven de 50% uitkomen alhoewel de
  584. prijs voor het GSM &amp; Co deel beperkt bleef tot 10%. En ook
  585. die 10% kan aardig oplopen, denk maar even aan een laptop met
  586. UMTS modem, of sommige toestellen met ingebouwde software. Al
  587. deze toestellen worden verkocht in een markt waar de winstmarge
  588. ver onder de 10% ligt.
  589. </p>
  590. <p>
  591. We durven hierover een controversiële vraag stellen: Is het
  592. eerlijk en redelijk dat patenthouders een hoger bedrag krijgen
  593. voor hun monopolie dan het innovatieve bedrijf dat nieuwe
  594. producten ontwikkeld en al de risico's die daarmee gepaard gaan
  595. moet dragen?
  596. </p>
  597. <h2>Cui bono?</h2>
  598. <p>
  599. Wie is hier de winnaar? We hebben al uitgelegd dat patenten
  600. ontstaan zijn uit een compromis. De voordelen ervan worden vaak
  601. gedemonstreerd met het beeld van de eenzame uitvinder met zijn
  602. geniaal idee. Zou het eerlijk zijn dat hij op een dag zijn idee
  603. publiceert om vast te stellen dat een groot bedrijf het voor hem
  604. op de markt brengt, zonder enige financiële beloning voor de
  605. uitvinder? Bijna iedereen gaat ermee akkoord dat dit niet
  606. eerlijk is.
  607. </p>
  608. <p>
  609. In een wereld zonder patenten heeft die uitvinder slechts twee
  610. opties. Hij aanvaardt zijn lot, of hij houdt zijn uitvinding zo
  611. lang mogelijk geheim en probeert het ondertussen zelf op de
  612. markt te krijgen. Een patent geeft de uitvinder een tijdelijk
  613. monopolie in ruil voor het publiceren van zijn uitvinding. De
  614. uitvinder krijgt zo de tijd om investeerders te vinden, een
  615. bedrijf op te starten, het product verder te ontwikkelen en het
  616. op de markt te brengen. Hij krijgt zo een kopstart voordat
  617. anderen kunnen concurreren.
  618. </p>
  619. <p>
  620. Dit mechanisme heeft in het verleden een hele tijd vrij goed
  621. gewerkt. Maar enkelen van de oorspronkelijke parameters zijn
  622. ondertussen veranderd, terwijl het patentsysteem zonder veel
  623. nadenken werd uitgebreid naar andere domeinen. Dit geldt in het
  624. bijzonder voor software, waar patenten een verwaarloosbare rol
  625. spelen in het ontsluiten van kennis, waardoor de overeenkomst
  626. geen meerwaarde meer heeft voor de samenleving, terwijl de tijd
  627. die nodig is om nieuwe innovaties op de markt te brengen steeds
  628. korter wordt en de ene technologische doorbraak de vorige steeds
  629. vlugger opvolgt.
  630. </p>
  631. <p>
  632. <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Ray_Kurzweil">Raymond
  633. Kurzweil</a> ontdekte een exponentieel patroon in innovatie, dat
  634. helemaal teruggaat tot het eencellig organisme. Aangezien hij
  635. concludeerde dat het om een universeel principe moest gaan
  636. maakte Dhr Kurzweil
  637. een <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Predictions_made_by_Raymond_Kurzweil">reeks
  638. voorspellingen</a> voor de toekomst, waarvan er verschillende
  639. tot nu toe vrij juist bleken. Als we zijn principes toepassen op
  640. patenten, volgt uit de gegarandeerde constante duurtijd van het
  641. monopolie een exponentiële groei van de waarde van het
  642. individueel patent.
  643. </p>
  644. <p>
  645. Voor de samenleving is de prijs voor het toekennen van
  646. patenten <a href="http://en.wikipedia.org/wiki/Exponential_growth">exponentieel
  647. gegroeid</a> vanaf het moment dat het eerste patentsysteem werd
  648. ingevoerd. Dit zou wel eens de reden kunnen zijn waarom de prijs
  649. van het patentsysteem vandaag zo buitensporig lijkt en er steeds
  650. meer vragen komen om het systeem te hervormen. Onlangs verscheen
  651. hierover een verklaring van de V.S. Federal Trade Commission
  652. (FTC): <a href="http://www.ftc.gov/opa/2008/11/ipmarketplace.shtm">First
  653. in Series of Hearings on Evolving Intellectual Property
  654. Marketplace</a>.
  655. </p>
  656. <p>
  657. Eventuele oplossingen voor dit probleem zijn het verminderen van
  658. de levenduur van de patenten, patenten aanpassen naargelang de
  659. specifieke behoeften in de sector en zaken die geen substantiele
  660. vernieuwing opleveren uitsluiten van patentering.
  661. </p>
  662. <p>
  663. Naar standaarden vertaald was het Dhr. An Baisheng, Afgevaardigd
  664. Directeur van het departement voor technologische regulering
  665. voor WTO zaken van het Chinese Ministerie voor Economische
  666. Zaken, die vragen stelde over de verhouding tussen openbare en
  667. private voordelen in zijn
  668. presentatie: <a href="http://ec.europa.eu/enterprise/newsroom/cf/document.cfm?action=display&amp;doc_id=3632&amp;userservice_id=1&amp;request.id=0">Strike
  669. the Right Balance between Public and Private Interests in IPR in
  670. ICT Standardization</a>.
  671. </p>
  672. <p>
  673. In het scenario van de eenzame uitvinder kunnen we ook
  674. de vraag stellen over patenten in standaarden: Is het eerlijk
  675. als onze uitvinder het recht krijgt om uitvindingen van anderen
  676. te verbieden als die op één of andere manier met zijn uitvinding
  677. verband houdt? Om het iets minder abstract te maken: Geldt een
  678. patent op een typemachine ook voor het kopieerpapier dat de
  679. juiste afmetingen heeft om met die machine gebruikt te worden?
  680. De meeste mensen gaan ermee akkoord dat dit te ver gaat.
  681. </p>
  682. <h2>Potentiële oplossingen</h2>
  683. <h3>1. Interoperabiliteit overtroeft patenten</h3>
  684. <p>
  685. Tijdens het softwaredebat voor de Europese unie was er een
  686. consensus tussen de afgevaardigden van KMO's, Vrije Software en
  687. grote bedrijven zoals IBM en Sun Microsystems dat patenten die
  688. de interoperabiliteit beperken of verhinderen, niet afdwingbaar
  689. zouden mogen zijn.
  690. </p>
  691. <p>
  692. In de Europese Gemeenschap kan deze regel opgenomen worden in
  693. het lopende debat over patenten. Op internationaal niveau zou
  694. WIPO kunnen overwegen om dit deel op te nemen in de lopende
  695. discussies over verdere ontwikkelingen.
  696. </p>
  697. <p>
  698. Eens geïmplementeerd zou dit de meest schadelijke neveneffecten
  699. oplossen voor alle legitieme bedrijfsmodellen en krijgt
  700. interoperabiliteit en concurrentie opnieuw de bovenhand over
  701. monopolierechten. Als men rekening houdt met de ongelooflijk sterke
  702. netwerkeffecten in deze markt is deze keuze gerechtvaardigd.
  703. </p>
  704. <h3>2. De SSO's moeten hun beleid aanpassen</h3>
  705. <p>
  706. Ten tweede kunnen Standaardisatieorganisaties (SSO's) hun beleid
  707. aanpassen zodat hun standaarden bruikbaar zijn door alle
  708. bedrijfsmodellen. Verschillende SSO-afgevaardigden hielden
  709. tijdens de bijeenkomst vol dat het niet hun taak is om een
  710. bepaald patentbeleid uit te stippelen. Ondertussen is in
  711. het <a href="http://www.itu.int/ITU-T/dbase/patent/patent-policy.html">Algemeen
  712. patentbeleid</a> van ITU-T, ITU-R, ISO en IEC reeds opgenomen
  713. dat "<em>a patent embodied fully or partly in a Recommendation |
  714. Deliverable must be accessible to everybody without undue
  715. constraints.</em>" (een patent dat geheel of gedeeltelijk wordt
  716. opgenomen in een aanbeveling moet voor iedereen toegankelijk
  717. zijn zonder overdadige belemmering). Zoals uit deze analyse
  718. blijkt, voldoet de huidige invulling van RAND-voorwaarden niet
  719. aan dit principe.
  720. </p>
  721. <p>
  722. We kunnen een voorbeeld van oplossing vinden in de methode die
  723. de meeste SSO's gebruiken voor het vermijden van potentiële
  724. toekomstige klachten van auteursrechthouders. Zij eisen van alle
  725. deelnemers aan het standaardisatieproces om hun rechten over te
  726. dragen aan de SSO. Het toepassen van een gepaste gelijkaardige
  727. maatregel voor patenten om gelijkaardige redenen lijkt
  728. gerechtvaardigd.
  729. </p>
  730. <h3>3. Voorzie in tussentijdse oplossingen en overgangsmogelijkheden</h3>
  731. <p>
  732. Er bestaan al verschillende door patenten belaste
  733. standaarden. Zelf als WIPO uiteindelijk beslist om de voorkeur te
  734. geven aan algemene interoperabiliteit, dan nog zal het
  735. tientallen jaren duren vooraleer dit juridisch allemaal geregeld
  736. is in de locale wetgevingen.
  737. </p>
  738. <p>
  739. Als tussentijdse maatregel moeten de (F)RAND-voorwaarden zo afgedwongen
  740. worden dat ze niet langer discriminerend werken tegen legitieme
  741. bedrijfsmodellen, wat vandaag nog steeds de algemene gang van
  742. zaken is. Een mogelijke oplossing bestaat erin om
  743. (F)RAND-royalties afhankelijk te maken van de licentie-inkomsten
  744. die eruit volgen.
  745. </p>
  746. <p>
  747. Bedrijfsmodellen die gebaseerd zijn op propriëtaire licenties
  748. voor auteursrechten- of patentinkomsten, kunnen hun huidige
  749. systeem voor het genereren van inkomsten blijven
  750. handhaven. Bedrijfsmodellen die niet afhankelijk zijn van
  751. licentieinkomsten kunnen volledig interoperabel worden en
  752. concurrentieel zijn.
  753. </p>
  754. <p>
  755. Als we deze stap zetten zullen ook ITU-T, ITU-R, ISO and IEC
  756. opnieuw in regel zijn met hun zelfverklaarde algemeen
  757. patentbeleid.
  758. </p>
  759. <h3>4. Moderniseer de aankooprichtlijnen voor overheden</h3>
  760. <p>
  761. Overheden en intergouvernementele organisaties zouden hun
  762. aankooprichtlijnen moeten aanpassen zodat er alleen producten
  763. aangekocht worden die gebaseerd zijn op standaarden die geen
  764. enkel legitiem bedrijfsmodel uitsluiten. Dit betekent dat men
  765. zal moeten herbekijken welke standaardisatieorganisaties het
  766. volledige vertrouwen krijgen en welke slechts een beperkte
  767. goedkeuring door het uitblijven van een aanpassing aan hun
  768. patentbeleid op het ogenblik van de controle.</p>
  769. <hr />
  770. <p><em>
  771. BELANGRIJKE OPMERKING: Dit document werd geschreven door
  772. een persoon die gespecialiseerd in het domein van software. De
  773. conclusies van dit document kunnen volledig, gedeeltelijk of
  774. helemaal niet van toepassing zijn op andere vakgebieden.
  775. </em></p>
  776. </body>
  777. <timestamp>$Date$ $Author$</timestamp>
  778. </html>
  779. <!--
  780. Local Variables: ***
  781. mode: xml ***
  782. End: ***
  783. -->