silviarbglandtobiasd
e52e4bb949
continuous-integration/drone/push Build is passing
Co-authored-by: tobiasd <181+tobiasd@fsfe.org> Reviewed-on: #5998 Co-authored-by: silviarbgl <silviarbgl@fsfe.org>
289 lines
15 KiB
HTML
289 lines
15 KiB
HTML
<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
|
||
<html>
|
||
<version>3</version>
|
||
|
||
<head>
|
||
<title>Yönlendirici Özgürlüğü</title>
|
||
</head>
|
||
|
||
<body class="toplevel article">
|
||
|
||
<h1>Yönlendirici Özgürlüğü</h1>
|
||
|
||
<div id="introduction">
|
||
<p>
|
||
Toplumumuzda hangi cep telefonunu satın aldığımızı seçmekte özgür olduğumuz gibi evimizde kullanmak için
|
||
teknik aygıtları özgürce seçebilmemiz gerektiğini söylemeye gerek yok. Ancak Avrupa'daki bazı İnternet
|
||
Servis Sağlayıcıları, müşterilerinin İnternete bağlanmak için hangi aygıtı kullanmaları gerektiğini
|
||
dikte ederek veya alternatif aygıtların sahiplerine karşı ayrımcılık yaparak bu ilkeye saygı
|
||
göstermiyorlar. Bu şekilde temel seçim özgürlüğümüzün zayıflamasına, Avrupa Özgür Yazılım Vakfı ve diğer
|
||
birçok kuruluş, proje ve birey güçlü bir şekilde karşı çıkmaktadır. Yönlendirici özgürlüğü sadece
|
||
uzmanları ilgilendiren bir konu değil, hepimizi etkiliyor.
|
||
</p>
|
||
</div>
|
||
|
||
<h2>Yönlendiriciler ve modemler nedir?</h2>
|
||
|
||
<p>
|
||
Yönlendiriciler ve modemler, aygıtlarımızın (bilgisayar, akıllı telefon, TV vb.) İnternet Servis Sağlayıcısı
|
||
(İSS)'na bağlanmak için kullandığı gereçlerdir (veya Avrupa düzenlemelerine göre uçbirimlerdir). Modem
|
||
bilgiyi içeri aktarırken yönlendirici bunu farklı aygıtlara dağıtır (veya "yönlendirir"). Yönlendiriciler
|
||
bilgisayarlar arasında bilgi paylaşır ve bir modem aracılığıyla internete bağlanır. Bazen İSS tarafından bir
|
||
yönlendirici ve modem aynı aygıtta sunulur. Ancak bir yönlendiricinin modem olmadan internete erişimi
|
||
yoktur. Yönlendiriciler WiFi, IP Üzerinden Ses (<abbr title="Voice over IP">VoIP</abbr>) ve TV akışı gibi
|
||
diğer işlevleri ve port yönlendirme, dinamik DNS veya VPN tüneli gibi teknik işlevlere de sahip olabilir.
|
||
Normalde tüm internet tabanlı iletişim, yönlendiricilerden geçer.
|
||
</p>
|
||
|
||
<figure>
|
||
<img src="https://pics.fsfe.org/uploads/big/6c235f839777a7bc0f663d6b528225dd.jpg" alt="Yönlendiriciler"/>
|
||
<figcaption>
|
||
Telif hakkı ve lisans bildirimi: Tmthetom - CC-BY-SA 4.0
|
||
</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
|
||
<p>
|
||
Avrupa'daki çoğu İSS, müşterileri için sözleşme ile birlikte önerilen bir yönlendirici sunmaktadır. İlkesel
|
||
olarak bu kötü değildir, çünkü kullanıcıların uygun bir aygıtı kendilerinin bulmasına gerek yoktur. Bununla
|
||
birlikte tüketiciler bu aygıtı kullanmaya zorlanırsa bu uygulama onları İSS'lerin haksız muamelesine yol
|
||
açabilecek teknik ve sözleşme değişikliklerine tamamen bağımlı ve savunmasız hâle getirebilir.
|
||
</p>
|
||
|
||
<h2>Yönlendirici Özgürlüğü ve Net Tarafsızlığı</h2>
|
||
|
||
<p>
|
||
Ağ tarafsızlığı ("network neutrality") veya kısaca net tarafsızlığı ("net neutrality"), İSS'lerin tüm
|
||
internet iletişimlerini eşit şekilde ele almaları ve mesela kullanıcı, içerik, web sitesi, hizmet, gereç
|
||
türü veya iletişim yöntemine göre farklı bir şekilde ayrım yapmaması veya farklı ücret almaması gerektiği
|
||
ilkesidir. Yönlendirici Özgürlüğü bu fikrin temel bir sonucudur. Aslında kendi gereçlerimizin seçim
|
||
özgürlüğü, Avrupa düzenleyici çerçevesinde zaten güvence altındadır.<a href="https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/open-internet-net-neutrality">AB'nin Açık İnternet
|
||
Düzenlemesi (Net Tarafsızlığı Düzenlemesi)</a>, son kullanıcılara istedikleri yasal içerik ve hizmetlere
|
||
İSS'leri aracılığıyla erişme ve bunları dağıtma hakkı vermektedir. Temel kural şudur: İnternet trafiği ayrım
|
||
gözetilmeksizin ele alınacaktır.
|
||
</p>
|
||
|
||
<p>
|
||
Bu özgürlüğü korumak için <a href="https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:OJ.L_.2015.310.01.0001.01.ENG"> Net
|
||
Tarafsızlığı Düzenlemesi'nin 5(1) maddesi</a>, ilgili açık internet kurallarının uygulanmasının her
|
||
Avrupa ülkesinin Ulusal Düzenleyici Otoriteleri (NRA - "National Regulatory Authorities") için görev
|
||
olduğunu belirler. Düzenleme kurallarının uygulanmasını, Avrupa Elektronik İletişim Düzenleyicileri Birimi
|
||
(<abbr title="Body of European Regulators for Electronic Communications">BEREC</abbr>)'nin teknik
|
||
kılavuzlara göre denetlemelidirler.
|
||
</p>
|
||
|
||
<p>
|
||
Bununla birlikte Avrupa genelinde birçok İSS; yönetmeliklere uymamakta
|
||
ve Net Tarafsızlığı ilkesine açıkça aykırı bir şekilde kendi
|
||
yönlendiricilerini tüketicilere dayatmaktadır. Argümanları; kullanıcının
|
||
özel ve İSS'nin ağ gerecinin sınırları arasındaki keyfî bir tanım olan
|
||
ağ sonlandırma noktasının (<abbr title="network termination point">NTP</abbr>) yeri ile ilgilidir. NTP'nin
|
||
son kullanıcı etkinlik alanında bulunup
|
||
bulunmayacağını belirlemek için bir tartışma başlattılar, böylece kendi
|
||
modemlerini ve yönlendiricilerini kullanabilir veya NTP ağ operatörünün
|
||
etkinlik alanının bir parçası olabilir, böylece son kullanıcılar kendi
|
||
yönlendiricilerini özel bir modemle kullanamazlar. Bu durumda
|
||
kullanıcılar, İSS'nin yönlendiricisini kullanmalıdır.
|
||
</p>
|
||
|
||
<figure>
|
||
<img src="https://pics.fsfe.org/uploads/big/6d6922a13499024cacf5c0872f0a65df.png" alt="Ağ Sonlandırma Noktası"/>
|
||
<figcaption>
|
||
Ağ Sonlandırma Noktasının Gösterimi
|
||
</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
|
||
<h2>Avrupa'da Yönlendirici Özgürlüğü</h2>
|
||
|
||
<p>
|
||
2013 ve 2016 yıllarında FSFE ve diğer 9 sivil toplum kuruluşu, Almanya'da
|
||
Yönlendirici Özgürlüğü için başarılı bir
|
||
<a href="/activities/routers/timeline.html">kampanya yürüttü</a>
|
||
ve bu da tüm Alman İSS'lerinin, yeni müşterilerin internete bağlanması
|
||
için alternatif modemler ve yönlendiriciler kullanmasını sağlaması
|
||
hakkındaki tüm yasaların kabul edilmesiyle sonuçlandı. FSFE hâlâ
|
||
uygulamayı
|
||
<a href="https://wiki.fsfe.org/Activities/CompulsoryRouters/Implementation/Germany">izliyor</a>, İSS'lerinin
|
||
yasalara uyup uymadığını kontrol etmek için gönüllülere
|
||
sınama aygıtları gönderdi ve sonuçları topladı.
|
||
</p>
|
||
|
||
<p>
|
||
Bununla birlikte bu temel konu hakkındaki farkındalık Avrupa genelinde
|
||
hâlâ
|
||
<a href="https://wiki.fsfe.org/Activities/CompulsoryRouters/#Router_Freedom_in_Europe">çok düşüktür</a>.
|
||
Kullanıcılar, kendi gereçlerini seçme özgürlüğüne sahip olmama
|
||
riskleri hakkında farkında olarak bilgilendirilmemektedir. Yönlendirici
|
||
Özgürlüğü'nü yalnızca İSS'lere yarar sağlayan ve kullanıcıları çok
|
||
haksız ve itaatkâr bir duruma maruz bırakan keyfî bir tanım temelinde
|
||
sınırlamak kabul edilemez.
|
||
</p>
|
||
|
||
<figure>
|
||
<a href="https://umap.openstreetmap.fr/en/map/router-freedom-tracker_581123#4/53.12/18.37">
|
||
<img src="https://pics.fsfe.org/uploads/big/07dc0f987728eae33777eebd53e6cc0e.png" alt="Yönlendirici Özgürlüğü İzleme Haritası"/>
|
||
</a>
|
||
<figcaption>Buradan ülkenizdeki Yönlendirici Özgürlüğü durumuna bakabilirsiniz</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
|
||
<h2>Yönlendirici Özgürlüğü neden önemlidir?</h2>
|
||
|
||
<p>
|
||
Şu şekilde anlatalım: Tüm internet trafiğiniz, şifrelemeniz,
|
||
yedeklemeleriniz, iletişim, alışveriş, yazılar, iş etkileşimi vb.
|
||
yönlendiricinizden aktarılır. Yönlendiriciniz özgür değilse dijital
|
||
özgürlüğünüz tehlikeye girebilir.
|
||
</p>
|
||
|
||
<p>
|
||
Yönlendirici Özgürlüğü'nün ihlali, aşağıdaki gibi farklı kısıtlamalarla
|
||
ortaya çıkabilir:
|
||
</p>
|
||
|
||
<ul>
|
||
<li>
|
||
İSS; tüketicinin başka bir yönlendirici (örn. sözleşme yoluyla)
|
||
kullanmasına izin vermez.
|
||
</li>
|
||
|
||
<li>
|
||
İSS; tüketiciye PPPoE/VoIP bağlantısı için kullanıcı adı ve parola
|
||
gibi bağlantı verisi vermez (bazı ülkelerde bu farklılık gösterebilir
|
||
ancak sorun aynı kalır).
|
||
</li>
|
||
|
||
<li>
|
||
İSS; müşterilerini İnternete/altyapısına bağlamak için standart
|
||
olmayan teknikler (örn. özel fişler veya özel mülk protokoller)
|
||
kullanır.
|
||
</li>
|
||
|
||
<li>
|
||
İSS; herhangi bir yönlendiricinin kendi altyapısında (örn. MAC adresi
|
||
veya başka bir kimlikle) kayıtlı olmasını gerektirir. Böylece tüketici
|
||
kendi aygıtlarını kullanamaz çünkü bir IP adresi veya diğer gerekli
|
||
verileri alamazlar.
|
||
</li>
|
||
</ul>
|
||
|
||
<p>
|
||
Bu durumlar Yönlendirici Özgürlüğü'nün eksikliğinin kötü sonuçlarını
|
||
göstermektedir. Yönlendirici Özgürlüğü'nü savunmanın ve teşvik etmenin
|
||
nedenleri; İnternet erişimi için temel ihtiyaçlarımızdaki etik ve teknik
|
||
unsurlarla ilgilidir, örneğin:
|
||
</p>
|
||
|
||
<ul>
|
||
<li>
|
||
<strong>Seçim özgürlüğü</strong>: Kendi elektronik aygıtlarımızı seçme
|
||
hakkımız var. Tüketiciler, İSS'nin önerdiği aygıtı herhangi bir
|
||
nedenle kullanmak istemiyorsa, İSS kullanıcıya herhangi bir tepki
|
||
göstermeksizin buna saygı duymalıdır.
|
||
</li>
|
||
|
||
<li>
|
||
<strong>Gizlilik ve Veri Koruma</strong>: Yönlendirici Özgürlüğü'nün
|
||
olmaması gizliliğimizi ve en hassas kişisel verilerimizin güvenliğini
|
||
tehlikeye atıyor.
|
||
</li>
|
||
|
||
<li>
|
||
<strong>Uyumluluk</strong>: Bazı İSS'ler, kullanıcılara belirli
|
||
modeller uygulayarak yalnızca uyumlu donanımlar edinmeye zorlar.
|
||
Tüketici ve çevre açısından bu, aygıtlar hâlâ çalışsa bile elektronik
|
||
atıkların birikmesi nedeniyle olumsuzdur.
|
||
</li>
|
||
|
||
<li>
|
||
<strong>Serbest Rekabet ve Teknolojik İlerleme</strong>: Kullanıcılar;
|
||
özgür seçim ve ürünlerin sürekli iyileştirilmesini garanti eden
|
||
serbest rekabetten yararlanır.Rekabet eksikliği nihayetinde
|
||
kullanıcının zararınadır, çünkü (güvenlik) özelliklerinin sürekli
|
||
azalmasına ve kullanıcı dostu özelliğinin zayıflamasına yol
|
||
açmaktadır. Bu daha da ileri gider: Kullanıcı bir yönlendirici
|
||
kullanmaya zorlanırsa İSS yalnızca bir SIP sağlayıcısını, bir bulut
|
||
depolama alanını, bir Dinamik DNS sağlayıcısını veya bir medya akış
|
||
platformunu desteklemekten yalnızca bir adım uzaktadır. Kullanıcı
|
||
desteklenmediği için telefonlarını, güvenilir çevrim içi
|
||
depolamalarını veya donanımlarını kullanamaz.
|
||
</li>
|
||
|
||
<li>
|
||
<strong>Güvenlik</strong>: Yönlendirici Özgürlüğü'nün olmaması,
|
||
yönlendirici pazarının büyük bölümlerine yalnızca bir veya birkaç ürün
|
||
ailesi veya üreticisinin egemen olma olasılığını arttırır. Ardından
|
||
büyük sorunlar veya güvenlik açıkları ortaya çıkarsa çok sayıda
|
||
kullanıcı aynı anda etkilenecektir. Çoğu İSS yalnızca birkaç
|
||
yönlendirici modeli kullanır ve bu nedenle müşterilerinin güvenliğini
|
||
tehlikeye atar. Bu; özellikle üreticilerin ve sağlayıcıların çok
|
||
önemli güncellemelerin dağıtımında çok yavaş olması ve kullanıcıların
|
||
kendilerinin güncelleme yapmasına izin verilmemesi durumunda özellikle
|
||
önemli bir sorundur.
|
||
</li>
|
||
</ul>
|
||
|
||
<p>Daha fazlasını ayrıntılı olarak, Yönlendirici Özgürlüğünü korumaya ilişkin farkındalığı arttırmak için
|
||
gerekli bilgiyi herkese sunmak üzere hazırladığımız Faaliyet Özetinde okuyabilirsiniz.</p>
|
||
|
||
<figure>
|
||
<a href="https://download.fsfe.org/routers/fsfe-router-freedom-activity-summary.pdf">
|
||
<img src="https://pics.fsfe.org/uploads/small/e5653ba6fd84d2db16ce6b81fda774e0.jpg" alt="Yönlendirici Özgürlüğü Faaliyet Özeti"/>
|
||
</a>
|
||
<figcaption>Faaliyet Özetinizi Hemen Edinin!</figcaption>
|
||
</figure>
|
||
|
||
<h2>Faaliyete geçin</h2>
|
||
|
||
<p>
|
||
Avrupa çapındaki İSS'ler, İnternet bağlantısı için kullandığımız gerece
|
||
karşı seçim özgürlüğümüzü tehdit ederek tüketicilere kendi
|
||
yönlendiricilerini dayatmaktadır. İSS'ler Ağ Sonlandırma Noktası
|
||
hakkında kuşkulu tanımlar kullanarak Avrupa düzeyindeki tartışmayı
|
||
kullanmaktadır. Özgürlüğümüzü korumak için bu temel kampanyaya
|
||
katılabilirsiniz.
|
||
</p>
|
||
|
||
<p>
|
||
Zaten Almanya'da kazandık ve diğer ülkeler de bu yolu izliyor. Bu
|
||
süreçte değerli dersler öğrendik ve onları Yönlendirici Özgürlüğü'nün
|
||
kesintiye uğratılmasına karşı mücadele etmek, topluluğunuzdakilere ve
|
||
siyasi temsilcilerinize iletmek için gerekli tüm bilgileri
|
||
bulabileceğiniz bir
|
||
<a href="https://wiki.fsfe.org/Activities/CompulsoryRouters/">viki sayfasında</a>
|
||
derledik.
|
||
</p>
|
||
|
||
<p>Son kullanıcıların kendi İnternet Servis Sağlayıcılarıyla Yönlendirici Özgürlüğüne ilişkin deneyimlerini
|
||
anlamak için, Avrupa Birliğinde bu hakkında durumunu izlememize yarayacak olan şu <a href="https://survey.fsfe.org/index.php/628449?lang=en">anketi</a> hazırladık. Fikriniz bizim için çok
|
||
önemli ve anketi doldurmanız sadece bir kaç dakika sürecektir!</p>
|
||
|
||
|
||
<related-feed tag="routers"/>
|
||
|
||
</body>
|
||
|
||
<sidebar promo="our-work">
|
||
|
||
<h2>Yönlendirici Özgürlüğü hakkında daha fazlası</h2>
|
||
<ul>
|
||
<li><a href="https://wiki.fsfe.org/Activities/CompulsoryRouters/">Yönlendirici Özgürlüğü Nasıl Savunulmalı</a>
|
||
</li>
|
||
</ul>
|
||
|
||
<h2>Yönlendirici Özgürlüğü ile ilgili haricî sayfalar</h2>
|
||
<ul>
|
||
<li><a href="https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/open-internet">Avrupa Komisyonu Açık
|
||
İnternet web sayfası</a></li>
|
||
<li><a href="http://blog.mehl.mx/2014/why-free-choice-of-routers-is-an-unnegotiable-must/">Neden özgürce
|
||
yönlendirici seçimi tartışmaya kapalı bir gerekliliktir?</a></li>
|
||
</ul>
|
||
|
||
</sidebar>
|
||
|
||
<translator>The FLOSS Information</translator>
|
||
|
||
</html><!--
|
||
Local Variables: ***
|
||
mode: xml ***
|
||
End: ***
|
||
-->
|